3 September 1963 | Ds. J.H. Kruger oorlede

Vergadering_van_die_Klassis_Kaapkolonie_van_die_Gereformeerde_Kerk_op_Molteno,_omstreeks_1910.jpg

Die Klassis Kaapkolonie se vergadering op Molteno, 1911. Voor van links: P.W. Bingle, J.H. Kruger, J.G.H. van der Walt en G.H.J. Kruger. Middel: Di. W.J. de Klerk, Taetse Hammersma, Dirk Postma en Louw du Plessis. Agter: Di. W.J. Snyman, Hendrikus Pasch, Pieter Biewenga en dr. P.J. Snyman.

Predikant ook romanskrywer en veldprediker

Ds. Jan Hendrik Kruger was ’n predikant in die Gereformeerde Kerk en as J.H. Kruger skrywer van drie Afrikaanse romans. Sy waardevolste bydrae wat skryfwerk betref, lê egter op die gebied van die kategetiese onderwys.

Jan Hendrik Kruger is op 10 September 1878 te Venterstad gebore as ’n seun van Johannes Christiaan Kruger en Johanna Maria Snyman. Hy het ’n broer gehad wat ook predikant geword het, Gert Hendrik Jacobus, wat getroud was met Christina Kruger. Gert en Christina se seun Gerrit het ook tot die bediening toegetree.

Gereformeerde_studentemaats_–_Dirk_Postma_(seun_van_Martinus),_JH_Kruger_en_JA_du_Plessis.jpg

Studentemaats aan die Teologiese Skool Burgersdorp: Dirk Postma, J.H. Kruger en Jacobus du Plessis.

Ds. Kruger het sy eerste onderwys op sy ouerplaas, Beschuitfontein, en op Venterstad ontvang en matriek in 1899 geslaag. Sy ouers het vanaf 1895 op Heidelberg in die ZAR gewoon en met die uitbreek van die Tweede Vryheidsoorlog het hy by die Boeremagte aangesluit. (Volgens ’n ander bron was hy op Burgersdorp met die uitbreek van die oorlog en het vriende hom deur die Grootrivier help kom om hierdie doel te bereik.)

Servetring_deur_ds_JH_Kruger_gemaak_toe_hy_'n_Boerekrygsgevangene_was_in_die_Diyatalawa-kamp,_Ceylon.jpg

‘n Servetring wat Kruger uitgekerf het terwyl hy ‘n krygsgevangene in die Diyatalawa-kamp op Ceylon was.

Hy het deelgeneem aan die veldslae van Colenso en Ladysmith en op 24 Januarie 1900 by die Slag van Spioenkop in Natal gewond. Nadat hy herstel het, het hy by die magte van genl. Christiaan de Wet aangesluit, maar in die verwarring tydens die Slag van Sandrivier (of by Zandfontein) is hy gevang en moes hy twee jaar as banneling op Ceylon deurbring.

Briefhoof_van_'n_brief_wat_ds_JH_Kruger_van_die_Diyatalaw-kamp_op_Ceylon_geskryf_het.jpg

Die briefhoof van ‘n brief wat ds. Kruger uit die vreemde aan sy broer Gert geskryf het.

Ná sy terugkeer uit die vreemde is hy aan die Teologiese Skool op Burgersdorp (1903–’04) en ná die verhuising na Potchefstroom aldaar van 1905–’06 as predikant opgelei.

(Volgens ’n ander bron het hy voor die oorlog op Burgersdorp begin studeer, maar weens ’n geldtekort sy studie onderbreek en eers op Bethal in die ZAR gaan skoolhou om studiegeld te verdien. Ná twee jaar het hy na Burgersdorp teruggekeer om sy studie voort te sit.)

Indertyd het sy eerste letterkundige proewe verskyn in Ons Klyntji, die eerste en enigste Afrikaanse tydskrif destyds (1896–1906). In sy studiejare het hy sterk leierseienskappe geopenbaar en was hy redakteur van die studenteblad Fac et spera.

Ds_JH_Kruger_jonk.jpg

Ds. J.H. Kruger as jong predikant.

Hy was predikant van die kombinasie Sterkstroom-Molteno tot 1911, toe hy beroep is na Postmasburg. Van 1907 tot 1911 was hy die enigste inwonende leraar in die Gereformeerde Kerk Sterkstroom se 115-jarige bestaan.

Hy is in 1908 met Cecelia Maria Coetzee getroud en dit was juis na aanleiding van haar skielike dood in 1910 dat ds. Kruger bereid was om van Mei tot Augustus 1911 sowat drie maande lank in Kenia deur te bring om lidmate van GK Eldoret te bedien.

Al het hy net drie maande daar gewerk, het hy baanbrekerswerk gedoen en sy siening en ontleding van Afrikatoestande destyds het dekades later nog betrekking gehad, volgens P.H.R. Snyman in die Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek, deel V.

“Hy het onder meer die verskil tussen redding en ondergang gesien in die teenstelling tussen die Christendom en die heidendom; sonder eersgenoemde kom daar niks tereg nie. Volgens Kruger is die Swartes skreiend deur onchristelike magte (die Islam) uitgebuit, terwyl die Europeër niks aan die saak gedoen het nie solank hy goedkoop Swart arbeid kon gebruik.”

Op Postmasburg sou hy arbei tot hy sy emeritaat in 1952 aanvaar het. Vir die Gereformeerde Kerk in Kaapland noord van die Oranjerivier het toe ’n nuwe tydperk aangebreek, want terwyl die Kerk in 1911 tot net Postmasburg beperk was, het ds. Kruger probeer om dit oor die hele gebied uit te brei.

Handgeskrewe_preke_van_ds_JH_Kruger.jpg

‘n Voorbeeld van die preke wat ds. Kruger met die hand uitgeskryf het.

Danksy sy pogings het vyf nuwe gemeentes tussen 1914 en 1949 tot stand gekom, waarvan Daniëlskuil die laaste en Delportshoop (ontbind in 2015) die eerste was. Die ander drie is Kuruman, Olifantshoek en Kimberley.

Hy het ook gereeld die lidmate in die afgeleë Kalahari besoek, en in 1921 en 1925 die trekboere by Ghanzi in Betsjoeanaland en in 1937 dié in Suidwes-Afrika gaan bearbei. Dié baanbrekerswerk moes hy meestal met ’n kar en perde oor groot afstande en ’n moeilike terrein verrig. Dit getuig van sy ywer om die evangelie uit te dra.

Ds_JH_Kruger_in_sy_uniform_tydens_die_Tweede_Wêreldoorlog_toe_hy_veldprediker_was.jpg

Ds. Kruger in sy uniform toe hy tydens die Tweede Wêreldoorlog veldprediker was.

In die Tweede Wêreldoorlog het hy as veldprediker onder die Suid-Afrikaanse magte diens gedoen, moontlik saam met ds. Derk Rumpff die enigste leraar van die Gereformeerde Kerk wat in dié hoedanigheid opgetree het. Ds. Kruger het gemeen hy kon nie toesien hoe jong Gereformeerde manne in dié krisistyd sonder geestelike leiding gelaat word nie.

Op Postmasburg het ds. Kruger die leiding op sosiaal-kulturele gebied geneem in die totstandkoming van ’n kerkkoor, Geloftefeeskomitee en privaat hospitaal, terwyl hy ook lank in die skoolkomitee en hospitaalraad gedien het.

As predikant het hy in talle sinodale deputasies gedien, onder meer dié vir liturgie, kerkorde, psalmberyming, katkisasie en maatskaplike vraagstukke. Tussen 1941 en 1946 was hy kurator van die Teologiese Skool op Potchefstroom.

P.H.R Snyman skryf: “(Ds. Kruger) was ’n gewaardeerde, beminde herder, ’n boeiende leraar en as persoon optimisties, behulpsaam en humoristies. Hy het ook belanggestel in sowel die nasionale as die internasionale politiek en het die republikeinse ideaal nagestreef.

“Tydens die onstuimige jare van die 1914-rebellie het hy ’n versoenende rol gespeel terwyl hy ook geglo het dat die vryheidsideaal net so goed gedien kon word deur die Afrikaner op materiële gebied op te hef.”

Ds_JH_Kruger,_sy_eggenote_en_vyf_dogters_voor_hul_huis_op_Postmasburg.jpg

Ds. Kruger, sy eggenote, Christina, en hul vyf dogters, van wie die jongste ‘n laatlammetjie was.

Hy is in 1908 getroud met Cecilia Maria Coetzee, wat in 1910 oorlede is. Op 25 Junie 1914 het hy op Sterkstroom met Christina (gebore Bingle) getrou. Ná sy aftrede het hy en sy vrou op Postmasburg bly woon. Hy is presies sewe dae voor sy 85ste verjaardag op Postmasburg oorlede. Ds. Kruger het vyf dogters uit sy tweede huwelik gehad.

Ds. Kruger na aan die einde van sy loopbaan.

As taalvoorstander het ds. Kruger reeds in 1913 in sy Kerk se Almanak ’n verhaaltjie, “Die doornbos koning”, in Afrikaans laat verskyn. Hy was ’n vrugbare skrywer, veral op godsdienstige gebied. In Gereformeerde kringe was hy bekend vir sy preke in die meeste preekbundels van Gereformeerde predikante (soos in Uit die Ligbron).

Sy artikels wat reeds vroeg in Afrikaans in Het Kerkblad en die Almanak verskyn het – sommige onder die skuilnaam “Oupa” of sy voorletters “J.K.” of “J.H.K.” – het oor baie jare aandag geniet. Tussen 1926 en 1947 het hy die rubriek “Bybelse ruit” in die Almanak behartig.

Snyman meen ds. Kruger se waardevolste bydrae lê op die gebied van die kategetiese onderwys. Hy het ’n uitnemende boekie vir kleiner kinders oor die Heidelbergse Kategismus, getiteld Kategisasie boekie vir die klein kinders van die gelowige, in 1921 geskryf. Dit het as die “Rooi boekie” bekend geword en is voor 1943, toe dit grondig herskryf is, drie keer herdruk. In 1972 het dit die dertiende druk beleef; in 1980 het die eerste druk van die derde hersiene uitgawe wat steeds in gebruik is, verskyn.

Tussen 1962 en 1968 is dit in Tswana, Zoeloe, Tsonga en Pedi vertaal om vir sendingwerk gebruik te word. Ds. Kruger het ook Die gids (s.j.), ’n boekie oor die Bybelse geskiedenis, geskryf.

Graf_van_ds_JH_en_mev_CS_Kruger,_Postmasburg,_Drik_Hoskin.jpg

Ds. Kruger en sy tweede vrou, Christina, se graf op Postmasburg.

Volgens Gerrit Dekker in Afrikaanse literatuurgeskiedenis het ds. Kruger sy tipes dwarsdeur sy werke laat gesels in natuurlike dialoog wat sekere tiperende eienskappe goed openbaar. In 1954 was hy besig met ’n Bybelse drama, Rispa, wat nooit gepubliseer is nie.

Drie romans uit J.H. Kruger se pen het indruk verskyn. Twee rampe en twee gelukke verower die tweede prys in die prysvraag van J.H. de Bussy Uitgewers van 1921. Nie een van Die koster en sy vrou en Dawid en Jonathan verwesenlik volgens P.C. Schoonees die belofte wat uit sy debuutwerk blyk nie. Tog meen dié letterkundige: “Kruger verstaan die kuns om uit die dialoog die innerlike wese van sy mense te laat opduik en daardeur bereik hy plek-plek meer as baie ander skrywers met analise of beskrywing.”

Lewer kommentaar

Verskaf jou besonderhede hieronder of klik op 'n logo om in te teken:

WordPress.com Logo

Jy lewer kommentaar met jou rekening by WordPress.com. Log Out /  Verander )

Google+ photo

Jy lewer kommentaar met jou rekening by Google+. Log Out /  Verander )

Twitter picture

Jy lewer kommentaar met jou rekening by Twitter. Log Out /  Verander )

Facebook photo

Jy lewer kommentaar met jou rekening by Facebook. Log Out /  Verander )

Connecting to %s