7 Julie 1890 | Dr. A.J.R. van Rhyn gebore

Vanrhynsdorp is geleë aan die voet van die Maskamberg en genoem na dr. A.J.R. van Rhyn se oupagrootjie. (Foto: Maskam Fotoskool)

Onderwysman, redakteur, politikus en ambassadeur

Dr. Albertus Johannes Roux van Rhyn is op hierdie dag op Vanrhynsdorp in die Kaapkolonie gebore en op 30 Desember 1971 in Bloemfontein oorlede. Hy was ’n onderwysman, koerantredakteur, politikus en ambassadeur.

’n Seun van dr. van Rhyn, regter Gerhard van Rhyn (1920–1998), was twee maal getroud. Die oudste kind uit die tweede huwelik, dr. Malan van Rhyn, is predikant van GK Pretoria-Noord en die vader van ds. Gerrie van Rhyn, predikant van GK Komatipoort.

Al was regter Van Rhyn, sy gesin en hul voorgeslagte almal lidmate van die NG Kerk, het hy ná sy huwelik met Hester Agnes Malan in 1960 na die Gereformeerde Kerk oorgegaan en eindelik in Bloemfontein, Louis Trichardt en Kimberley in die kerkraad gedien.

Die Volksblad se redaksie onder dr. Van Rhyn se redakteurskap. Louis Hiemstra sit links van hom en Jannie Kruger regs.

Dr. A.J.R. van Rhyn was ’n seun van Gerhardus Petrus van Rhyn en sy vrou, Aletta Roux. Die dorp Vanrhynsdorp is genoem na sy oupa aan vaderskant, Petrus Benjamin van Rhyn, die eienaar van die plaas waarop dit in 1887 uitgelê is. Hy het sy eerste skoolopleiding aan ’n plaasskool in sy geboortedistrik ontvang. Daarna het hy na die Suid-Afrikaanse Kollege gegaan, maar omdat hy ongelukkig daar was, is hy na die Hoër Jongenskool op Wellington, waar hy in 1907 gematrikuleer het.

Hierna het hy aan die Victoria-kollege die B.A.- en M.Sc-graad verwerf en in radioaktiwiteit gespesialiseer. In September 1911, toe hy 21 jaar oud was en reeds met twee grade agter sy naam, is hy na die Universiteit van Frankfurt in Duitsland, maar moes weens die uitbreek van die Eerste Wêreldoorlog in 1914 terugkeer in sy vaderland. Hy was eers adjunkhoof van die skool op Calvinia en daarna lektor in skeikunde aan die Universiteit van Stellenbosch.

Dr. Albert van Rhynwas redakteur van Die Volksblad van 1925 tot 1948 en daarna Volksraadslid, administrateur van Suidwes, kabinetsminister en hoë kommissaris in Londen.

Nadat die Webb-studiebeurs aan hom toegeken is, het hy sy studie aan die Universiteit van Frankfurt voortgesit waar hy in 1920 die Ph.D.-graad in anorganiese skeikunde met lof behaal het. Hy was een van die eerste Suid-Afrikaners wat radioaktiwiteit en kernkunde bestudeer het. Daarna het hy weer ’n lektoraat in dié vak aan Maties aanvaar.

Hiervandaan is hy in 1921 as hoof na die hoërskool op Calvinia. Daar het hy hom onderskei danksy sy liefde vir die onderwys en vir die kind. Sy prestasie as skoolhoof het gelei tot voorsitterskap van die Suid-Afrikaanse Onderwysersunie in 1925. Daar was selfs die moontlikheid dat hy in Kaapland superintendent-generaal van onderwys en in die Vrystaat direkteur van onderwys kon word.

Die NG kerk op Vanrhynsdorp wat op 7 Maart 1891 in gebruik geneem is het die oue vervang wat deur Sy Edele P.B. van Rhijn se toedoen opgerig is. P.B. van Rhijn was lid van die Kaapse Parlement van 1885 tot 1902.

Ná verdere studie in Duitsland, waar hy einde Julie 1928 ’n doktorsgraad in natuurwetenskappe verwerf het, was hy eers skoolhoof op Calvinia en voorsitter van die SA Onderwysunie, toe redakteur van Die Volksblad (1925–1948), daarna Volksraadslid, die vyfde administrateur van Suidwes-Afrika, kabinetsminister en van 1958 tot 1960 hoë kommissaris in Londen. Tot kort voor sy dood was hy nog bedrywig in verskeie direksies en rade.

Dr. Van Rhyn was ’n veelsydige en bekwame mens wat ’n groot getal uiteenlopende poste beklee het. Hy het op verskeie terreine van die volkslewe ’n rol gespeel. Hy was lid van die Vrouemonument- en die Oorlogsmuseumkommissie, het in die bestuur van die Nasionale Museum gedien en was een van die sprekers met die stigting van die FAK in Desember 1929.

Later is hy met lidmaatskap van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns vereer. Hy het in die raad van die Universiteitskollege van die Oranje-Vrystaat gedien, was 22 jaar lank lid van die raad van die Universiteit van Suid-Afrika en van 1947 tot 1957 vise-kanselier van dié universiteit.

Ook op die gebied van die ekonomie en die nywerheid het hy hom laat geld; tydens die Eerste Ekonomiese Volkskongres in Oktober 1939 was hy lid van die kongreskomitee en as verteenwoordiger van die Ekonomiese Instituut van die FAK was hy teenwoordig by die stigtingskongres van die Afrikaanse Handelsinstituut in 1942.

Dr. Malan (regs, dr. AJ.R. se kleinseun) en Alet (naasregs) van Rhyn op hul dogter Hester se troue met Arthur Hall. Links staan ds. Gerhard van Rhyn, wat in sy pa se voetspoor volg en na sy oupa regter Van Rhyn genoem is.

Voorts was hy voorsitter van die direksie van Sasbank en van die Spes Bona Bank vir bruin mense. Hy was een van die direkteure van die Union Castle-redery, het in die bestuur van die Metallurgic Super-Advisory Board gedien en in die Raad van Visnywerhede en van die Kleurlingontwikkelingskorporasie.

In sy dae as skoolhoof op Calvinia het hy hom onderskei danksy sy liefde vir die onderwys en vir die kind. Sy mensliewende hantering van sy leerders en sy sukses om die ouers so te betrek, het daartoe bygedra dat ’n invloed ten goede in die lewe van talle jong mense uitgeoefen is.

Vir die boere in die distrik het hy ook raad gegee, soos hoe om hul produkte op die voordeligste manier te bemark.

Regter Gerhard (dr. A.J.R. van Rhyn se seun) en mev. Hester Malan, deur wie se toedoen die gesin oorgegaan het na die Gereformeerde Kerk.

Van Rhyn was besonder lief vir die teater, sport, jag en die bioskoop. Met sy tipiese Kaapse bry en humorsin was hy ’n boeiende spreker, maar veral ’n bobaas-storieverteller. Oor die radio het hy naam gemaak met die program “Oom Andries-verhale”, waarvan hy die skepper was. Daarby was hy ’n goeie toneelspeler. Kenmerkend van sy lewensuitkyk en -benadering was dat hy telkens bereid was om, persoonlike opofferinge ten spyt, nuwe en moeilike take aan te pak.

Laat 'n boodskap

Verskaf jou besonderhede hieronder of klik op 'n logo om in te teken:

WordPress.com Logo

Jy lewer kommentaar met jou rekening by WordPress.com. Log Out /  Verander )

Google photo

Jy lewer kommentaar met jou rekening by Google. Log Out /  Verander )

Twitter picture

Jy lewer kommentaar met jou rekening by Twitter. Log Out /  Verander )

Facebook photo

Jy lewer kommentaar met jou rekening by Facebook. Log Out /  Verander )

Connecting to %s