18 Oktober 2017

Perspektieftekening_van_die_GKSA_se_Teologiese_Skool_Potchefstroom_en_die_kerkgebou_van_die_Gereformeerde_kerk_Potchefstroom-Noord_deur_die_argitekte_Moerdyk_en_Watson.jpg
‘n Perspektieftekening van die Teologiese Skool Potchefstroom en die Gereformeerde kerk Pocthefstroom-Noord deur die argitekte, Gerard Moerdyk en Henry Watson.

18 Oktober 1952 | Die TSP en GK Potchefstroom-Noord se geboue in gebruik geneem

Die Teologiese Skool Potchefstroom se geboue is vroeg in die 1950’s opgerig en vorm ’n eenheid met die GKSA se Administratiewe Buro, Argief en die kerkgebou van die Gereformeerde kerk Potchefstroom-Die Bult.

Die Teologiese Skool en Administratiewe Buro het voor die oprigting van die gebouekompleks ’n dringende behoefte aan meer ruimte ervaar. Die Skool het veral nog ruimte kortgekom vir sy biblioteek en leeskamer, want destyds was die leeskamer ’n gedeelte van die vertrek wat diens as biblioteek gedoen het, terwyl van die biblioteekboeke in ’n buitekamer gehuisves moes word.

Die nodige ruimte vir die Kerk se Argief het ook ontbreek. Die Administratiewe Buro, wat ’n groot en belangrike deel van die Kerk se administrasie behartig, is tot in daardie stadium ’n vertrek gehuisves wat van die TSP geleen is, plus ’n kleiner vertrek wat later beskikbaargestel is.

Die argiteksfirma Moerdyk en Watson is genader om die bouplan op te stel. Dit was ’n moeilike opdrag omdat die gedeelte van die bouprogram wat volgens die Sinode se besluit uitgevoer moes word, van so ’n aard was dat dit óf as ’n lang, plat gebou óf as ’n skraal, regop gebou opgerig sou moes word. Geeneen van dié gedagtes was aanneemlik nie.

Die oplossing vir die probleem het van ’n ander kant af gekom. In Junie 1949 is die gemeente Potchefstroom-Noord van Potchefstroom afgestig, sonder ’n eie kerkgebou. Ná onderhandelings tussen die Kuratorium en die nuwe gemeente se kerkraad is ooreengekom dat die kerkraad toestemming kry om langs die geboue van die TSP ’n kerkgebou op te rig en dat die GKSA se Sinode die reg verkry om in dié kerk te vergader.

Groot veranderings moes gevolglik aan die bouplan aangebring word; tog is terselfdertyd groot vordering gemaak. Die bouplan moes verander word vir ’n gebouekompleks van veel groter omvang. Maar nog ’n uitdaging het opgeduik: Die beplande geboue sou so ’n eenheid vorm dat dit byna onmoontlik sou wees om eers net ’n gedeelte daarvan op te rig en later die res. Al raad was om die bouery in sy geheel aan te pak en uit te voer.

Kort voor dit in gebruik geneem is, het ds. I.J. Lessing (van 1948 tot sy aftrede in 1977 aan die Admin. Buro verbonde) in die GKSA se Almanak van 1953 geskryf die geboue is op ’n besonderse manier beplan. “Sover ons weet tref ’n mens nêrens elders hierdie samestelling aan nie, nl. die Teologiese Skool van ’n kerk, sy argief en administratiewe kantore en ’n kerkgebou – alles in een geheel.”

Hy vervolg: “Almal wat die gebou besigtig en kennis neem van die manier van beplanning, vind dit nie alleen mooi en interessant nie, maar ook iets buitengewoons. Hier is ’n kompleks van geboue wat die hele week gebruik sal word.

“Die kerkgebou sal ook in die week in gebruik wees (wanneer) die teologiese studente hulle preekoefeninge daar hou. Maar die argitekte wou ook met die besondere samestelling en die vorm van die geboue ’n sekere gedagte tot uiting bring. Die gebou stel ‘die muur van die Hervormers’ in Genève voor. Verder gee dit die indruk van ’n vesting, waar die eenvoud sowel as die krag van die Calvinisme versinnebeeld word.”

Die gebouekompleks het die Kerk en die gemeente van Potchefstroom-Noord altesaam amper £60 000 gekos. Die tender vir die deel wat deur die Kerk gebou sou word, was £23 425. Die staalrakke sou £2 450 kos en die meublement vir die hele gebou £1250. Daarby moes nog gereken word die koste van die omheining van die hele terrein.

Die Sinode van 1952 het die totale koste van die Kerk op £30 000 geskat, wat oor ’n tydperk van amper 20 jaar afbetaal sou word. Die kerkgebou sou sowat £25 000 kos, uitgesluit die orrel se koste van £4 200. Dit moes die gemeente bekostig met sy groot aantal studente en skoliere.

Ná onderhandeling met die PU vir CHO se Konservatorium is ooreengekom op ’n gesamentlike aksie ingevolge waarvan elke party die orrel om die helfte sou besit. Prof. M.C. Roode het die spesifikasies van die instrument opgestel en dis ingevoer en gebou deur die Suid-Afrikaanse Orrelbouers.

Die ooreenkoms het bepaal dat konservatoriumstudente in die kerk sou mag oefen en orrelles in die gebou sou ontvang. Dié ooreenkoms het tot 1998 bly staan, toe die universiteit van sy deel afstand gedoen het nadat R80 000 aan die herstel van die orrel bestee is.

Indertyd was dit die grootste en duurste gebou wat die Gereformeerde Kerk in sy langer as 90-jarige bestaan laat oprig het. Ds. Lessing skryf: “In die verlede het ons nie oor die bemiddelde beskik om so ’n saak te onderneem nie. Deur die seëninge van die Here het daar groot uitbreiding op stoflike gebied gekom.”

Op hierdie dag is die gebouekompleks feestelik in gebruik geneem. Prof. J.D. du Toit het die inwydingsrede gelewer, waarna die verrigtinge afgesluit is met die sing van Ps. 90 vers 1 en 9. ⊗


18 Oktober 1871 | Gert Kruger in die distrik Burgersdorp gebore

Gert_Kruger
Gert Kruger.

Gert Hendrik Jacobus Kruger was ’n plaaslike leier in die Nasionale Party en kerkraadslid in die Gereformeerde Kerk.

Kruger het grootgeword in die distrik Venterstad, maar in 1888, toe hy 16 of 17 jaar oud was deurgetrek na Griekwaland-Wes en eindelik gaan boer op die plaas Venn, distrik Kuruman.
Hy was sedert 1915 ’n getroue ondersteuner van die Nasionale Party en voorsitter van die tak Venn.
In 1915 was hy veldkornet en het die voorreg gehad om ’n paspoort na Suidwes-Afrika te gee aan ’n vroeëre veldkornet onder die SAP-regering. Tydens die Rebellie het hy met die opstandelinge gesimpatiseer.
Sy tweede vrou, Susanna Levina (geb. 18 Januarie 1888), dogter van Jan Coetzee van Middelburg, Kaap, met wie hy in 1908 getroud is, het die manne onder genl. Kemp gratis van kos voorsien toe hulle oor die plaas getrek het. Uit dié huwelik is blykbaar net ’n dogter, Martha Helena, gebore.
Kruger was lidmaat van die Gereformeerde Kerk en ouderling van die gemeente Olifantshoek. Hy het die kerk op Postmasburg, waarvan die hoeksteen op 8 Desember 1906 gelê is, help bou terwyl hy daar in die kerkraad gedien het.
Gereformeerde eredienste is reeds van 1912 af op die plaas Gamyana en later in die pakkamer van Van Druten se winkel op Olifantshoek gehou. Op Saterdag 18 Oktober 1919, Kruger se 48ste verjaardag, is die hoeksteen van die kerkgebou gelê waarop Afrikaanse bewoording vir die eerste keer voorkom: “Dit is van die Here geskied, dis lieflik voor ons oë” (Psalm 118:23).
Op 23 April 1921 het die Gereformeerde kerk Olifantshoek dan ook van die Gereformeerde kerk Postmasburg afgestig, waarna Kruger kerkraadslid van die nuwe gemeente was waarvan hy ook die kerk help bou het. So het hy albei dorpe oor meer as 30 jaar sien groei. ⊗
Advertisements

17 Oktober 2017

Gereformeerde_kerk_Stellenbosch_2016
Die Gereformeerde kerk Stellenbosch. (FOTO: Morné van Rooyen)

17 Oktober 1970 | GK Stellenbosch se kerkgebou in gebruik geneem

Vanaf 1923 het verspreidwonende lidmate van die Gereformeerde kerk Kaapstad, wat in daardie jaar gestig is, in die omgewing van Stellenbosch gewoon en later, ná die stigting van GK Bellville in 1957, is hulle van daar af bedien.
Bellville het ook ’n saalfonds vir die Eikestad se lidmate gestig. Van 1950 af is dienste op Stellenbosch in verskeie sale gehou.

In April 1967 het Stellenbosch van Bellville afgestig en ’n perseel van laasgenoemde ontvang met ’n skuurtjie daarop. Eers het die nuwe gemeente oorweeg om die skuurtjie te restoureer, maar dienste is in die Hofmeyr-saal (foto) gehou.

Danksy ruim skenkings uit die kerkverband en van veral sr. Cora Hamersma kon die gemeente hul eie kerkgebou oprig. Tydens uitgrawings is bevind dat die gebou opgerig sou word op spoelklippe van die Eersterivier, wat met die eeue sy loop verander het.

Hierdie gebou is op hierdie dag in gebruik geneem. Dis ’n tweedelige A-raam-gebou met ’n beskeie toring. Binne vorm die struktuur ’n reghoekige gehoorsaal met ’n hoë gewelf en houtbanke wat sitplek aan 350 kerkgangers bied. ⊗


Gereformeerde_kerk_Potchefstroom-Oos_Peet_Schabort
Die Gereformeerde kerk Potchefstroom-Oos. (FOTO: Peet Schabort)

17 Oktober 1973 | GK Potchefstroom-Oos se kerkgebou in gebruik geneem

GK Potchefstroom-Oos het in April 1970 van GK Potchefstroom afgestig. Die nuwe gemeente het grond met geboue daarop van ene Petersen gekoop, onder meer ’n skuur.

Bannie Britz is as argitek aangewys met die opdrag dat die skuur ingesluit moes word by die plan vir die kerkgebou. Die bouaannemer was W.P. Huysamen. Potchefstroom Grafsteenmakers het die hoeksteen aan die gemeente geskenk en oudl. At Erasmus het vir die graveerwerk betaal.

Ds. J.J. De Wet Krüger het die kerk se hoeksteen op 17 Maart 1973 gelê en op hierdie dag is die gebou in gebruik geneem. Prof. P.W. Buys het tydens dié geleenthede ’n feesrede gelewer.

Hierdie gebou bied sitplek aan 460 kerkgangers. Die hoofingang het ’n groot afdak en ’n geplaveide binnehof met ’n toring is aaneengeskakel met die skuur. ⊗


GK Nylstroom Nagmaal 2
Nagmaal by die ou kerk op Nylstroom.

17 Oktober 1975 | Ou kerkie van GK Waterberg op Nylstroom bewaar

Aan die begin is GK Waterberg eredienste op die plase Vaalkop en Tweefontein gehou, maar op 6 Maart 1885 het ’n lidmaat, H.J. Smit, gevra geld moet ingesamel word vir ’n eie kerkgebou sodra op ’n bepaalde dorp as middelpunt van die gemeente besluit is. Teen November 1887 het dié fonds op £250 gestaan en is 70 000 stene aangekoop.

Die kerkraad het besluit om ’n kerk op Nylstroom te bou van 20 x 60 voet met daarnaas ’n konsistorie van 15 x 20 voet. Die hoeksteen is op 12 April 1889 gelê, terwyl dié van die huidige NG kerk op 10 April 1898 gelê is.

Sewe maande later, op 23 November 1889, is dié gebou amptelik in gebruik geneem toe pres. Paul Kruger, ’n troue lidmaat van die Dopperkerk, ook teenwoordig was.

Tydens die Tweede Vryheidsoorlog het die gebou as hospitaal vir die konsentrasiekamp gedien en die konsistorie as lykshuis. Dié kerkie is later vergroot en op hierdie dag tot nasionale gedenkwaardigheid verklaar. ⊗

16 Oktober 2017

Gereformeerde_kerk_Oos-Moot,_Morné_van_Rooyen,_2017
Die Gereformeerde kerk Oos-Moot. (FOTO: Morné van Rooyen)

16 Oktober 1971 | Gedenkplaat in GK Oos-Moot se kerkgebou onthul

 
GK Oos-Moot het op 30 Julie 1966 afgestig uit die westelike wyke van GK Totiusdal en die oostelike wyke van GK Eloffsdal-Wonderboom-Suid.
 
Die eerste stap was om ’n pastorie te bou. Einde 1970 kon die gemeente se tweede leraar, ds. A.Z. Pelser, die ruim en doeltreffende pastorie betrek waarvan ’n lidmaat, H. Audi, die plan opgestel het.
 
Met kerkbou het dit minder flink gegaan. In September 1967 het die kerkraad T. den Boer gevra om die plan op te stel, maar nadat onderhandelinge met hom skipbreuk gely het, is kerkbou op die lange baan geskuif.
 
Sowat drie jaar later het die argitek Johan de Ridder, ’n lidmaat van GK Pretoria-Sunnyside, ’n plan vir ’n A-raam-gebou voorgestel. Die kerkraad het die bouplan goedgekeur en kort daarna kon die bouwerk begin.
 
Die susters van die gemeente het deur geldinsameling vir die orrel en matte betaal en die ruim konsistorie met ’n aangrensende kombuis diens steeds as kerksaal. Eers is net drie katkisasielokale langs die kerk opgerig, maar nadat die Pres. Kruger-kinderhuis (’n instelling van die GKSA) na ’n stuk grond langs die kerk verskuif is, is nog vier aangebou.
 
Ds. A.Z. Pelser het ’n gedenkplaat in die voorportaal van die kerk op hierdie dag onthul en op 27 Mei 1972 het De Ridder ’n spesiale sleutel, wat vandag nog in die konsistorie gehou word, aan die bouer, broer H.A.G. Kapp, oorhandig, tydens die ingebruikneming van die kerk. ⊗

Gereformeerde kerk Elandskraal Peet Schabort
Die Gereformeerde kerk Elandskraal. (FOTO: Peet Schabort)

16 Oktober 1949 | Die Gereformeerde kerk Elandskraal gestig

GKL Elandskraal het op hierdie dag afgestig van GK Rustenburg, die oudste gemeente in die Gereformeerde kerkverband. Aan die begin is die plaaslike skoolsaal op Mooinooi, tussen Rustenburg en Pretoria, vir eredienste gebruik.

Kort ná afstigting het die gemeente begin beplan vir ’n eie kerkgebou. ’n Lidmaat, Roelie van Wyk, het 4 morge grond geskenk en J.M. van der Westhuizen is as argitek aangestel. Die bouaannemers was Nel en Moller.

Ds. D.N. Kotzé het die kerk se hoeksteen op 2 September 1950 gelê. In 1972 is die kerkgebou opgeknap en ’n nuwe preekstoel, orrel en banke ingesit. ⊗


Totius_lê_die_hoeksteen_van_die_Gereformeerde_kerk_Ventersdorp_op_18_Junie_1927
Totius lê die hoeksteen van die Gereformeerde kerk op Ventersdorp, 18 Junie 1927.

16 Oktober 1949 | GK Ventersdorp gestig, vandag 90 jaar gelede

Die Gereformeerde kerk Ventersdorp het ontstaan uit afstigting van die wyk Schoonspruit van GK op hierdie dag. Die erwe waarop die kerkgebou staan, het Potchefstroom geskenk.

Kort voor die gemeente se stigting het prof. J.D. du Toit (Totius) die hoeksteen van die kerk op 18 Junie 1927 gelê (foto). Hierdie bouwerk was die verwesenliking van ’n ideaal wat die plaaslike Gereformeerdes amper drie dekades lank gekoester het.

Die bouaannemer, ene A. Pienaar, is genader en het self die gebou ontwerp met ’n Griekse kruisplan met Neo-Gotiese spitsvensters en ’n sinkdak. P. Vermaas, destyds Ventersdorp se burgemeester, het toesig oor die bouwerk gehou.

Die ontwerp van die kerkgebou is destyds op talle plattelandse dorpe gesien, maar baie van dié kerkies is later gesloop. Gelukkig het Ventersdorp se Gereformeerde kerkraad in 1955 besluit om die gebou op te knap, pleks daarvan om dit te sloop.

Die gebou bied sitplek aan 500 kerkgangers, wat vandag na baie klink vir ’n betreklike klein gemeente, maar in 1932 was hier 382 belydende en 308 dooplidmate en selfs in 1960 nog onderskeidelik 278 en 142.

Die kerk is op 17 Februarie 1928 in gebruik geneem nadat tydens die beplanning reeds voorsiening gemaak is vir elektriese beligting, al munisipale krag eers in 1931 aangesluit.

Net ná die inwyding het die gemeente geld begin insamel vir ’n pyporrel en ’n klok. Dié fonds is die Halfkroonfonds genoem. Tot 1951 is huisorrels gebruik toe ’n pyporrel van SA Orrelbouers in gebruik geneem is. Ook in daardie jaar is gereserveerde sitplekke in die kerk laat vaar nadat betaalde sitplekke hier, soos oral in die Gereformeerde Kerk, lank ’n bron van inkomste was.

In 1956 is die oorspronklike preekstoel herbou en in 1972 is die aangesig van die kerk opvallend verander toe besluit is om die baksteenmure te verf om verweer en krake teen te werk. ⊗


Gereformeerde_kerk_Bergsig_GGSA
Die Gereformeerde kerk Bergsig, Mountain View, Pretoria.

16 Oktober 1965 | GK Bergsig se kerkgebou in gebruik geneem

 
Die eerste bouwerk van GK Bergsig in Mountain View, Pretoria, was die pastorie op die kerkperseel langs die toekomstige kerkgebou. Danksy vlytige bak en verkope van koeksisters het die susters van die gemeente die pastorieskuld help delg.
 
Op 4 November 1956 is ’n saaltjie op die hoek van Mansfieldlaan en Louis Trichardtstraat, Mayville, wat as kerkgebou sou dien, in gebruik geneem. Weens die afstand tussen die tydelike kerkgebou en die woonbuurt Mountain View het die kerkraad met die Pretoriase stadsraad gereël dat ’n munisipale bus lidmate Sondae van Mountain View na die kerk en terug sou vervoer.
 
Die kerkraad het die argitekte Neethling en Bosman opdrag gegee om ’n plan vir die kerkgebou voor te lê. Die nuwe kerkgebou by Daphnelaan 279, Mountain View, is plegtig op hierdie dag, Saterdag, om halfdrie die middag in gebruik geneem.
 
Mev. ds. H.J. Boshoff (haar man was leraar hier van 1955 tot 1967) het die hoofdeure oopgesluit. Al die teenwoordiges het Ps. 24:4 en 5 gesing en toe hulle die laaste reël van die vyfde vers begin, stap hulle die kerkgebou binne. Prof. W.J. Snyman van die Teologiese Skool op Potchefstroom het die eerste erediens in die nuwe kerk gelei. ⊗

Brakpan
Die huidige Gereformeerde kerk Brakpan. (FOTO: Google Maps)

16 Oktober 1965 | Hoeksteen van GK Brakpan se eerste kerk gelê

 
Die gemeente Brakpan is in 1926 op ’n gemeentevergadering van Germiston afgestig. Op Saterdag 10 Julie 1926, op die eerste kerkraadsvergadering bestaande uit vier ouderlinge en drie diakens, is ’n kerkboufonds gestig.
 
Intussen is eredienste in die saal van die NG gemeente Brakpan gehou. Kort daarna, op 26 Augustus daardie jaar, het die kerkraad besluit om twee erwe teen £80 elk van die Kompanjie Brakpandorp te koop.
 
Presies ’n dag en ‘n jaar later (27 Augustus 1927) het die gemeente besluit om tot kerkbou oor te gaan. P. Vorster, ’n lidmaat van die gemeente, se tender vir is aanvaar en elke lidmaat moes binne ses maande £10 vir die boufonds bymekaarmaak.
 
Ds. P.J.S. de Klerk, die gemeente se eerste leraar (in kombinasie met Germiston), het die hoeksteen gelê op hierdie dag, ’n Sondag, vandag presies 90 jaar gelede. Sowat 20 jaar lank het die ou kerk die gemeente gehuisves, maar mettertyd het dit te klein geword.
 
In die nadraai van die Tweede Wêreldoorlog, toe boubeperkings gegeld het, het die kerkraad op 14 November 1946 om ’n boupermit aansoek gedoen. Dr. S.J. van der Walt het daarna op 1 Mei 1948 die hoeksteen van die nuwe kerk (foto) gelê.
 
Die argitek was weer ’n Gereformeerde lidmaat, J.J. Vorster, siviele ingenieur van Brakpan se stadsraad. Die bouaannemer, eweneens ’n plaaslike lidmaat, was A. Boot.
 
Vandat Brakpan en Brakpan-Suid saamgesmelt het, word albei gemeentes se kerk steeds gebruik.
 
Die gemeente Brakpan is in 1926 op ’n gemeentevergadering van Germiston afgestig. Op Saterdag 10 Julie 1926, op die eerste kerkraadsvergadering bestaande uit vier ouderlinge en drie diakens, is ’n kerkboufonds gestig.
 
Intussen is eredienste in die saal van die NG gemeente Brakpan gehou. Kort daarna, op 26 Augustus daardie jaar, het die kerkraad besluit om twee erwe teen £80 elk van die Kompanjie Brakpandorp te koop.
 
Presies ’n dag en ‘n jaar later (27 Augustus 1927) het die gemeente besluit om tot kerkbou oor te gaan. P. Vorster, ’n lidmaat van die gemeente, se tender vir is aanvaar en elke lidmaat moes binne ses maande £10 vir die boufonds bymekaarmaak.
 
Ds. P.J.S. de Klerk, die gemeente se eerste leraar (in kombinasie met Germiston), het die hoeksteen gelê op hierdie dag, ’n Sondag, vandag presies 90 jaar gelede. Sowat 20 jaar lank het die ou kerk die gemeente gehuisves, maar mettertyd het dit te klein geword.
 
In die nadraai van die Tweede Wêreldoorlog, toe boubeperkings gegeld het, het die kerkraad op 14 November 1946 om ’n boupermit aansoek gedoen. Dr. S.J. van der Walt het daarna op 1 Mei 1948 die hoeksteen van die nuwe kerk (foto) gelê.
 
Die argitek was weer ’n Gereformeerde lidmaat, J.J. Vorster, siviele ingenieur van Brakpan se stadsraad. Die bouaannemer, eweneens ’n plaaslike lidmaat, was A. Boot.
 
Vandat Brakpan en Brakpan-Suid saamgesmelt het, word albei gemeentes se kerk steeds gebruik. ⊗

GK Pretoria vergrote kruiskerk kerkgebou
Die vergrote kruiskwek van GK Pretoria.

16 Oktober 1885 | GK Pretoria se vergrote kruiskerk in gebruik geneem

 
Die Gereformeerde kerk Pretoria skryf oor ds. Postma se 22-jarige dienstyd dat dit in verskeie opsigte uitsonderlike jare was, veral gekenmerk deur die besonderse verhouding tussen hom en pres. Paul Kruger.
 
Vir die president was hy ’n vriend en persoonlike raadgewer. Die predikant en president het hard gewerk om lidmate te vermaan dat hulle hul geldoffers na die huis van die Here moet bring.
 
Albei ds. Postma se voorgangers, di. Swart en Venter, is juis in vele opsigte deur hul geldelike “tekortkominge en nie goeie versorging van die gemeente in groot mate gedwing tot hulle vertrek wat nie by een van hulle ten volle eervol was nie”. Hierdie leemte het met groot sorg in die gemeente in die tyd van Postma aandag gekry.
 
Tydens ds. Postma se tyd was dit gou duidelik die kerkgebou moes vergroot word. Dié taak is met groot sorg en goed beplande insette van G. Pierneef (die skilder se vader), as boumeester, en H. Dijksterhuis, as argitek, uitgevoer. Op hierdie dag is die nuwe, vergrote kruiskerk in gebruik geneem.
 
Die ou kerk het nog ‘n aantal jare langs die huidige Paul Krugerkerk gestaan, maar is later gesloop. ⊗

 

15 Oktober 2017

Ds_PW_Buys
Prof. P.W. Buys.

15 Oktober 1923 | Prof. P.W. Buys in Germiston gebore

 
Prof. Pieter Willem Buys was ’n Afrikaanse digter van hoofsaaklik godsdiensige verse, predikant van die Gereformeerde Kerk, en professor aan die Teologiese Skool Potchefstroom. Hy word soms beskou as Potchefstroom se “ander Totius”.
 
Sy ouers het albei oorspronklik van die Karoo af gekom. Sy pa was van Steynsburg en sy ma, ’n nooi Du Plessis, van Philippolis. Toe hy nog ’n jong seun was, verhuis die gesin na ’n plaas tussen Brakpan en Heidelberg.
 
Ná sy laerskooldae op Brakpan en hoërskooldae op Bronkhorstspruit behaal hy die grade B.A., B.D. en in 1952 die M.Th. aan die PU vir CHO. Van 1948 tot 1950 was hy predikant van die kombinasie Theunissen en Bultfontein. As jong predikant het hy die gemeenskap sodanig beïndruk dat ’n straat op Theunissen na hom genoem word.
 
Van 1950 tot 1953 bedien hy GK Kroonstad en in 1953 word hy na Potchefstroom beroep. In 1961 woon hy drie maande lank in Nederland, terwyl hy besig is met sy doktorale studies. Van 1966 tot 1973 was hy predikant van GK Noordbrug, ook op Potchefstroom.
 
As besonder begaafde prediker is hy gevra om tydens die Gereformeerde Kerk se eeufees in 1959 te Rustenburg een van die eredienste waar te neem. Hy behaal sy D.Th.-graad in 1970 aan die Potchefstroomse Universiteit met ’n proefskrif getiteld “Die ekklesiologiese onderskeiding organisme en instituut as antwoord op die problematiek van die volkskerk: ’n historiese, prinsipiële en praktiese studie”.
 
Van 1973 tot 1988 was hy professor in die vakke etiek en apologetiek aan die PU vir CHO. In hierdie jare is hy van 1983 tot 1985 rektor van die Teologiese Skool en van 1981 tot 1988 hoof van die departement dogmatologiese vakke.
Talle artikels verskyn in hierdie tyd van hom in wetenskaplike en kerklike tydskrifte en ook in boeke.
 
Namens die Gereformeerde Kerk was hy vanaf 1979 verantwoordelik vir ’n hersiening van die Totius-beryming van die Psalmboek, waarin hy veral daarop gefokus het om moeilik verstaanbare woorde, hoofsaaklik Nederlandismes, met suiwer Afrikaanse woorde te vervang.
 
Ná sy emeritering in 1988 het hy met pastorale versorging van bejaardes in drie aftreeoorde in Potchefstroom begin.
Hy was geruime tyd lid en voorsitter van die deputate vir kerklike publikasies en talle artikels van hom verskyn in Die Kerkblad en Die Gereformeerde Vroueblad. Altesam 34 jaar was hy ook redakteur van die kerklike jeugblad Slingervel. Vir sy werk in hierdie verband ontvang hy in 1997 ’n oorkonde van die Sinode van die Gereformeerde Kerk.
 
In 1949 is hy getroud met Louisa (Lulu) Minnaar, ’n huwelik waaruit twee seuns (Gerrit en Johan) en drie dogters (Mietsie, Susan en Louise) gebore is. Hy is op 27 November 1999 op Potchefstroom oorlede en sy vrou op 8 Mei 2001.
 

Ná sy vrou se dood bemaak hul kinders sy literêre nalatenskap aan die Nasionale Letterkundige Navorsingsentrum en Museum (NALN) in Bloemfontein. ⊗


Gereformeerde_kerk_Bloemfontein-Noord,_George_Pietersen
Die Gereformeerde kerk Bloemfontein-Noord.

15 Oktober 1961 | GK Bloemfontein-Noord gestig

Die gemeente Bloemfontein-Nood het op hierdie dag afgestig van die destydse Bloemfontein-Wes, waarvan die naam in 2003 Vleuels geword het.
 
Aan die begin het lidmate in die Laerskool Willem Postma vir eredienste byeengekom, maar die behoefte aan ’n eie kerkgebou het daartoe gelei dat die groot organisasie en beplanning van dié gebou binne 18 maande deeglik voltooi is.
 
Die argiteksfirma Le Roux en Vennote het die plan geteken en Crawford en Custor se tender vir die bouwerk is op 24 Julie 1964 goedgekeur. Dawie Mynhardt, wat minstens nog in 2010 lidmaat van die gemeente was, was een van die bouers.
 
Die nuwe kerkgebou is feestelik in gebruik geneem in die naweek van 25 en 26 September 1965. Ds. Lodewyk Snyman, die destydse leraar, het die hoeksteen onthul en mev. Snyman yet die kerkdeure daarna oopgesluit.
 
In die nuwe gebou het dr. (later prof.) G.P.L. van der Linde die verrigtinge begin met Skriflesing, gebed en samesang, waarna prof. Fanus du Toit die feesrede gelewer het.
 
Die middag se verrigting het van kwart oor twee tot halfvyf geduur; die aand is dit voorgesit met die ingebruikneming van die orrel, wat die gemeente se vrouelidmate geskenk het. ⊗

15 Oktober 1897 | Eerste Gereformeerde kerk in die huidige KZN gestig

Gereformeerde_kerk_Vryheid_Jan_AJ_Kruger
Die huidige Gereformeerde kerk Vryheid.

Die eerste Gereformeerde Kerk wat in Natal gestig is, is die Gereformeerde kerk Vryheid. Aan die einde van die 19de eeu is hierdie streek ook op kerklike gebied by Transvaal ingeskakel, en so het dit dan gebeur dat ‘n gemeente op hierdie dag, presies 120 jaar gelede, op die plaas Traktaat, distrik Vryheid, gestig is.

 
Die stigting is waargeneem deur di. Ph.S. Snyman, W.J. Snyman, oudl. C.E.G.S. Schutte en diaken F.J. Potgieter. ‘n Skamele 63 lidmate het aangesluit.
 
Die eerste kerkgebou was net in aanbou toe die Tweede Vryheidsoorlog uitbreek. Die gebou was reeds dakhoogte, maar die Britse soldate het dit afgebreek en die boumateriaal gebruik om ’n fort mee op te rig.
 
Ná die Driejarige Oorlog het die gemeente vir eredienste byeengekom in die kerkgebou van die Sewendedagadventiste. Die gemeente Vryheid het dié gebou later gekoop.
 
Die ou preekstoel van GK Johannesburg in Fordsburg is verkry en ’n Statebybel geskenk, maar in 1920 besluit die kerkraad om die gebou te verkoop omdat nie meer aan die gemeente se behoeftes voldoen het nie.
 
In 1929 het hulle ’n saal van 30 by 60 voet gebou met twee konsistoriekamers daarby. In 1958, in ’n tyd toe die belydende lidmate 191 en die dooplidmate 133 getel het, is ’n vleuel aangebou, maar mettertyd het hierdie gebou ook ondoelmatig geword.
 
In 1974 het bouwerk aan die derde kerk begin. Dié ruim gebou is so ontwerp dat dit aansluit by die ou kerkie, wat van toe af as saal dien. ⊗

Wiki_Paul_Kruger_Kollege_Steynsburg_2
Die Oos-Kaapse regering het die Normaal se gebou in 2012 in kantore omskep nadat dit lank leeg gestaan het.

15 Oktober 1915 | Studente betrek die Normaakskool, Steynsburg, se hoofgebou

 
Die Normaalskool, Steynsburg was ‘n opleidingsentrum vir onderwysers op die Noordoos-Kaapse dorp Steynsburg van omstreeks 1909, toe die eerste drie kwekelinge deur die plaaslike Gereformeerde gemeenteskool ingeneem is, tot 1950 toe dit gedwing is om weens ‘n afname in die getal studente te sluit.
 
Dit is in 1926 deur die Kaaplandse onderwysdepartement oorgeneem en het van sy amptelike stigting in 1914 tot sy sluiting einde 1950 sowat 850 laerskool-onderwysers opgelei.
 
Die Normaalskool was een van die ses oudste onderwyskolleges in Kaapland.
 
Die enigste enkele faktor wat tot die kollege se sluiting aanleiding gegee het, was die daling in die studentetal. Hoewel die Normaal, soos dit algemeen bekendgestaan het, altyd die steun van die Gereformeerde Kerkverband geniet het, selfs nadat dit in 1926 deur die Kaaplandse onderwysdepartement oorgeneem is, het baie Gereformeerde ouers van voornemende onderwysstudente veral uit Kaapland, die Normaalskool se natuurlike voedingsbron, hul kinders elders laat leer.
 
Steynsburg was waarskynlik net te afgeleë of dalk was die dorp te klein om ‘n aantreklike leersentrum vir studente te wees wat meer geleenthede vir ontspanning, vermaak, kultuur en sport in groter sentra kon geniet.
 
Destyds was daar immers onderwyskolleges op talle vername dorpe in Kaapland, soos Wellington, Oudtshoorn, die Paarl en Graaff-Reinet, wat veel meer aan voornemende studente as ‘n dorpie soos Steynsburg kon bied. ⊗

14 Oktober 2017

14 Oktober 1990 | Die predikantsdogter en -vrou Anna Duvenage oorlede

Mev_ds_A_Duvenage
Anna Duvenhage.

Anna (of Anne) Françoise Snyman is op 17 April 1901 op Steynsburg gebore, waar haar vader, dr. Flippie Snyman, predikant van die plaaslike Gereformeerde kerk was.

Haar moeder was Gertruida Adriana van Rooy, ’n dogter van die stamvader, Johannes Cornelis van Rooy (1824–1889), en stammoeder, Anne Francoise Holsters (1834–1904), van die Van Rooy-familie in Suid-Afrika.

Sy is dan ook, in ’n half Franse, half Hollandse vorm na laasgenoemde genoem, wat as Anne Françoise of Anna Francina bekendgestaan het. Ook haar oupa aan vaderskant was ’n predikant, ds. W.J. Snyman van Gereformeerde kerk Venterstad.

Anna en haar gesin is in 1911 na Nederland nadat haar vader studieverlof van die kerkraad verkry het. Daar het hy in 1913 gepromoveer tot doktor in Godgeleerdheid. Tydens die gesin se verblyf in Nederland is dr. Snyman benoem tot tweede teologiese professor aan die Teologiese Skool Potchefstroom, maar hy het vir dié beroep bedank.

In 1914 is die gesin terug op Steynsburg verwelkom. Nie lank ná hul terugkeer nie, in April 1915, het haar vader ernstig siek geword en op Sondag 9 Mei het sy longontsteking ’n ernstige wending geneem. Daardie middag kwart voor vyf is hy oorlede.

Ná dr. Snyman se dood het sy weduwee, Truitjie, en kinders na Potchefstroom verhuis. Sy is op 5 Januarie 1919 op Bethulie oorlede, waarna haar skoonmoeder, Sophia Snyman, hulle versorg het tot die oudste seun, (later prof.) W.J. Snyman, klaar studeer het.

Anna het intussen gematrikuleer, haar as onderwyseres bekwaam en ’n paar jaar lank onderwys gegee. In 1924 het sy in die huwelik getree met ds. Abraham Duvenage. Uit hierdie huwelik is vier kinders gebore.

Sy en haar man was aan die volgende gemeentes verbonde: Petrusburg (1924–1926), Koster (1926–1943), Daspoort/Eloffsdal (1943–1949), Ficksburg (1949–1952) en Witbank (1953–1964, toe hy sy emeritaat aanvaar). Ds. Duvenage is op 7 September 1967 oorlede.

Anna Duvenage het die susters in al vyf gemeentes met takt gelei. Terwyl hulle in die Oranje-Vrystaat werksaam was, het sy ’n jaar lank as ondervoorsitter en ’n jaar as voorsitter van die provinsiale komitee van die Gereformeerde Kerke se Sustersorganisasie opgetree. Tussendeur het sy ook musiekonderrig gegee. ⊗


Ds_Louis_Vorster
Ds. Louis Vorster.

14 Oktober 1914 | Ds. Louis Vorster in hegtenis geneem

Ds. Louis Vorster, tussen 1884 en 1928 predikant van Philipstown, Burgersdorp, Rustenburg en Krugersdorp, was ’n vurige vaderlander met ’n sterk persoonlikheid, ’n vurige kampvegter vir Afrikanerbelange wat hom deurentyd vir die republikeinse ideaal beywer het.

Gedurende die Eerste Wêreldoorlog (1914–1918) het hy op hierdie dag ’n onderhoud gevoer met die eerste minister, genl. Louis Botha, om beswaar te maak teen die inval van Duits-Suidwes-Afrika.

As moontlike bedreiger van die oorlogspoging is hy toe gevange geneem, maar ontsnap uit die trein onderweg na Kaapstad. Hy word nogmaals in hegtenis geneem en eindelik opgesluit saam met ander politieke gevangenes te Tokai, naby Kaapstad, in die gevangenis wat later as Pollsmoor bekend sou staan.

As groot bevorderaar van die Afrikaanse taal, godsdiens en tradisies het ds. Vorster genl. J.B.M. Hertzog en die Nasionale Party ondersteun. In 1915 betree hy die politieke terrein en verower die Volksraadsetel Albert (rondom Burgersdorp).

In 1920 wen hy met 17 stemme nadat Albert gekombineer is met Aliwal, maar verloor in 1921 teen die SAP-kandidaat. Hierna het Vorster teruggekeer na die bediening as predikant van Krugersdorp (1922–’28). ⊗

13 Oktober 2017

Gereformeerde_kerk_Agulhas,_Esté_Coetzee
Die Gereformeerde kerk Agulhas op Bredasdorp. (FOTO: Esté Coetzee)

13 Oktober 1996 | GK Agulhas se kerk op Bredasdorp in gebruik geneem

Lidmate van die omgewing van Bredasdorp het eers ingeskakel by GK Strand, maar namate die lidmaattal vanaf die vroeë 1990’s toegeneem het, het die drang na ’n eie aanbiddingsplek ál sterker geword.

Op 11 November 1990, tydens die laaste diens wat ds. Peet Aucamp op Bredasdorp gelewer het, het hy in die konsistorieboek aangeteken dat dié wyk die kerkraad van die Strand versoek het om ondersoek te doen na die oprigting van ’n kerkgebou op Bredasdorp.

Eers in 1994 het die handjie vol lidmate in die omgewing van Bredasdorp ernstige gesprekke oor die oprigting van ’n eie kerkgebou begin voer. Destyds is die erf in Plantasiestraat reeds aangekoop. In 1995 het GK Strand se kerkraad die versoek om oor te gaan toe kerkbou goedgekeur.

Ds. Jan-Louis du Plooy het op 26 Februarie 1996 die eerste sooi gespit en reeds teen 5 April daardie jaar was die basiese struktuur klaar. Namate die bouaannemer se werk gevorder het, het spanne van Kleinmond, Hermanus en die Strand opgedaag om die terrein skoon te maak, bloekombome uit te kap, te verf, elektrisiteit en water aan te installeer en die afronding aan die gebou te doen.

Ds. Du Plooy kon in Julie 1996 die eerste diens in die voltooide kerk hou. Kort daarna het ’n berig in Die Kerkblad (die orgaan van die GKSA) verskyn dat GK Hofmeyr ontbind het en dat al die meubels te koop aangebied word deur die gemeente Steynsburg, wat gemagtig is om met die meubels en kerkgebou te handel.

Ds. Du Plooy, oudl. Carl Lohann en Stoney Steenkamp is afgevaardig om in die Noordoos-Kaap met Steynsburg oor die aankoop van die meubels te onderhandel. Daarna het die kerkraad van Steynsburg besluit om die klok, orrel, meubels, preekstoel, matte en banke te skenk. ’n Kopergedenkplaat agterin die Agulhas-kerk herdenk hierdie skenking.

Die voltooide en gemeubileerde kerkgebou is op hierdie dag, ’n Sondag, feestelik in gebruik geneem. Tien jaar en twee dae later (op 15 Oktober 2006) het Agulhas afgestig en vandag nog is dit steeds die jongste gemeente in Klassis Boland. ⊗

12 Oktober 2017

Normaal_Opleidingskollege,_Bloemfontein,_1907
Die hoofgebou van die Bloemfonteinse Normaalkollege, 1907.

12 Oktober 1898 | Die Bloemfonteinse Normaalkollege geopen

Die Bloemfonteinse Onderwyskollege was onder verskeie name en in verskillende gedaantes byna ’n eeu lank ’n opleidingsinstelling vir onderwysers in die Vrystaatse hoofstad.

Van die Doppers wat daar studeer het, was die digter Hilda Postma (1895–1993),  die predikant ds. W.F. Venter (1900–1985), die skrywer Minnie Postma (1908–1989) en haar man, Philippus Postma, ’n seun van ds. Willem Postma, en die onderwyseres Claartje (Kaat) van Rooy (1898–1977).

Die Normaalskool is op 12 Oktober 1898 ná dr. John Brebner se aanbevelings aan die Vrystaatse Volksraad met P.J. du Pré le Roux as hoof geopen. Ná die Tweede Vryheidsoorlog (1899–1901) het die skool op 1 Augustus 1902 as die Normal School heropen met me. E.M. Firks as hoof. In 1912 is die Kollege herdoop tot die Normaal- en Politegniese Kollege, maar toe die nuwe hoofgebou op 8 Februarie 1916 betrek word, is die politegniese gedagte laat vaar.

Afrikaans is vanaf 1919 gedoseer, en as onderrigmedium is dit onder die rektorskap van dr. C.F. Visser (1929 tot 1942) ingevoer. Op 6 Desember 1944 het die Normaalkollege die fakulteit van opvoedkunde van die Universiteitskollege van die Oranje-Vrystaat geword en in 1951 is dit herdoop tot die Onderwyskollege van die UOVS.

Losmaking van die UOVS het op 16 Junie 1965 plaasgevind toe die naam Bloemfonteinse Onderwyskollege aanvaar is. ⊗


Ds_SD_Venter
Ds. Sarel Venter.

12 Oktober 1895 | Ds. Sarel Venter op Bethulie oorlede

Ds. Sarel Daniël Venter (gebore op Colesberg, 1826) was ’n predikant in die Gereformeerde Kerk wat in 1877 ’n kerkskeuring op Bethulie veroorsaak en sy eie gemeente, die Gereformeerde kerkgemeente van Bethulie, gestig het. Onder sy leiding het ook splintergroepe op Burgersdorp, Reddersburg, Philipstown en Boshof bestaan. Hy was die eerste gebore Suid-Afrikaners wat Gereformeerde predikant geword het.

Ds. Venter het hom op die Sinode van 1873 in die minderheid geformuleer toe die Sinode gelykstelling tussen blank en nieblank as gelyke bediening in een kerkgebou gedefinieer het, terwyl ds. Venter daaronder gelyke onderwys en dit in dieselfde skool sowel as saamsit in dieselfde kerkgebou wou verstaan.

Hy het daarna die skyf van kerklike polemiek geraak, in 1877 vierkantig met ds. Postma gebots en stig in dié jaar saam met ‘n groep aanhangers die Gereformeerde kerkgemeente te Bethulie. Op Reddersburg het byvoorbeeld ‘n kerk “sorterende onder ds. Venter van Bethulie” ontstaan. In 1883 is op Reddersburg ‘n kerkgebou opgerig deur die Venter-kerk.

Ds. J.S.L. Venter, wat sedert sy bedanking as predikant van Pretoria op Reddersburg gewoon het, het in 1884 ook die kerk bedank en oorgegaan na die Venter-kerk. Hy het saam met hom ook weer ‘n aantal lidmate geneem. Die bestaan van die Venter-kerk op Reddersburg het egter net tot 1889 geduur, nes op Bethulie, toe die lidmate weer opgeneem is in die gemeente.

In 1879 het ds. Venter en sy broer die Vrystaatse Volksraadslid Koos Venter sonder welslae die Gereformeerde gemeente gedagvaar vir ‘n pro rata deel van die kerkgoedere in die Oranje-Vrystaatse hooggeregshof. Vanaf 1881 het sy gemeente die gebruiklike toelaes van die Vrystaatse Volksraad ontvang waarop alle erkende kerke in die republiek indertyd geregtig was.

Nadat die ergste storms en verbittering oorgewaai het, het hy ’n spesiale sinode gevra om die vonnis teen hom te hersien. Toe dit geweier is, het hy na die Sinode van 1882 geappelleer. Op voorstel van ds. Postma het die Sinode geweier om die appèl ter tafel te neem omdat hy deur sy bedanking alle reg van appèl verbeur het.

In 1889 het die Venter-kerk weer onderhandelings met die Gereformeerde Kerk aangeknoop. Hierdie onderhandelings het uitgeloop op ’n hereniging van die grootste deel van die Venter-kerk se lidmate met die Gereformeerde Kerk in 1890.

Die deel wat nie verenig het nie, het nie as afsonderlike kerk bly bestaan nie (moontlik omdat hul getalle te gering was), maar hulle aangesluit by die NG gemeente Bethulie. Kort voor lank was daar op Bethulie geen teken meer van die skeuring te bespeur nie.

Min van die kerk se doen en late is vandag nog bekend omdat oudl. Snyman later die kerkraad se notuleboeke vernietig het sodat die nageslag nie kon weet wat daarin staan nie.

Nadat sy gemeente ontbind en grotendeels met die Gereformeerde Kerk herenig het, het ds. Venter vergeefs weer probeer om in die Gereformeerde Kerk opgeneem te word. Daarna het hy hom sonder die status van predikant as boer op sy plaas teruggetrek het. ⊗


2 Oktober 1938 | Ds. C.W.M. du Toit keer terug na die Volksraad

Ds_CWM_du_Toit,_Die_Nasionale_Boek,_1931
Ds. C.W.M. du Toit.

Ds. C.W.M. du Toit (1890–1962), ’n halfbroer van Totius, was van 1917 tot 1929 predikant van agtereenvolgens Aliwal-Noord, Frankfort en Bloemfontein.

In laasgenoemde jaar het hy uit die bediening getree en is in Oktober daardie jaar in ‘n tussenverkiesing onbestrede tot die Unie-Volksraad verkies vir die Nasionale Party in die kiesafdeling Edenburg, nadat min. Beyers bedank het.
Ná ‘n tussenverkiesing in Julie 1932, wat hy net-net teen die Suid-Afrikaanse Party gewen het, verteenwoordig hy Colesberg (hy het as LV vir Edenburg bedank om daaraan deel te neem), maar kom in die algemene verkiesing van 1938 derde in Krugersdorp teen die Arbeidersparty en Verenigde Party (VP).
Op hierdie dag daardie jaar keer hy terug na die Volksraad as LV vir Marico, nadat hy die VP-kandidaat met net 49 stemme geklop het en die tweede NP-Volksraadslid vir Transvaal geword het naas adv. Hans Strijdom, wat getroud was met die Dopper-pastoriedogter Susan de Klerk. ⊗

Pres_Paul_Kruger_en_Manie_Bredell_verlaat_Lourenco_Marques_aan_boord_van_die_Gelderland_op_pad_na_Europa_op_19_Oktober_1900
Pres. Paul Kruger en Manie Bredell aan boord van die Gelderland in Delagoabaai.

12 Oktober 1865 | Manie Bredell gebore op Onder-Rustenburg naby Somerset-Wes

Hermanus Christiaan (Manie) Bredell (oorlede op 19 Maart 1953 op die plaas Zonneheuwel, distrik Marquard) was pres. Paul Kruger se lyfwag en later privaat sekretaris, en
polisiehoof in die Zuid-Afrikaansche Republiek sowel as Transvaal.
Ná die Tweede Vryheidsoorlog, wat hy in die president se geselskap in Europa deurgebring het, is hy met een van Kruger se geliefkoosde kleindogters, Nettie Eloff, getroud.
Een van die treffendste foto’s van die bejaarde president is op 19 Oktober 1900 van hom en Manie Bredell, toe nog sy lyfwag, aan boord van die Gelderland in die hawe van Lourenco Marques geneem, die dag voor hulle Europa toe sou vaar. ⊗

Ella_Eloff-van_der_Walt_(mev_ds_Van_der_Walt)_speld_die_Kruger-medalje_op_die_bors_van_dr_De_Vos_Malan_tydens_die_drie_dae_lange_fees_op_die_plaas_Bulhoek,_distrik_Steynsburg,_as_deel_va
Ella Eloff-Van der Walt speld die Kruger-medalje op die bors van dr. De Vos Malan tydens die drie dae lange fees op die plaas Bulhoek, distrik Steynsburg, as deel van die Simboliese Ossewatrek, 1938.

12 Oktober 1906 | Die skrywer Ella Eloff-Van der Walt gebore

Omdat Ella Eloff-Van der Walt, vrugbare romanskrywer en Gereformeerde pastoriemoeder, een van die 12 vroue is aan wie ons hulde bring in die 2018-uitgawe van My Dopper Dagboek, deel ons met die oog op haar geboortedag 111 jaar gelede net dié berig uit Beeld van 27 Desember 2000:
“Mev. Ella Eloff-Van der Walt (foto), romanskrywer en agterkleinkind van oudpres. Paul Kruger, is op Kersdag in die ouderdom van 94 jaar ná ‘n kort siekte dood. Eloff-Van der Walt, wat op 12 Oktober 94 geword het, was die afgelope tien jaar ‘n inwoner van Huis Herfsblaar in Queenswood, Pretoria.
“Altesame 22 romans, talle vervolg- en kortverhale, novelles en leesboekies vir kinders, het uit haar pen verskyn. Sy was ook vroeër jare musiekonderwyseres en sy het gereeld as spreker by volksfeeste opgetree.
“Eloff-Van der Walt was getroud met prof. Eppie van der Walt, wat verbonde was aan die Gereformeerde Kerk se teologiese skool in Potchefstroom. Hy is in 1987 dood.
“Die egpaar was ook pastoriepaar op verskeie plekke, waaronder Molteno, Brakpan en Soutpansdrift in die Brits-omgewing.
“Eloff-Van der Walt sal volgens geliefdes onthou word vir haar sonnige geaardheid en innemende persoonlikheid. Sy laat twee dogters, Elsa Briel en Annemarie Jacobs, twee skoonseuns, tien kleinkinders en sewe agterkleinkinders agter.
“Sy word Vrydagoggend om elfuur uit die Gereformeerde kerk Krokodilrivier by Soutpansdrift begrawe.” ⊗

Professore_en_studente_van_die_Teologiese_Skool_Potchefstroom_1914
Professore en studente van die Teologiese Skool Potchefstroom, 1914 of ’15. Prof. Sietse Los sit derde van links.

12 Oktober 1871 | Prof. Sietse Lose in Amstelveen, Noord-Holland, gebore

Prof. Sietse Oene Los (oorlede in Den Haag, 18 Oktober 1944) was ’n teoloog en filosoof asook leraar in die Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika sowel as in Nederland.
Hy was ook enkele jare lank hoogleraar aan en rektor van eersgenoemde Kerk se Teologiese Skool Potchefstroom.
Einde 1919 of vroeg in 1920 vertrek hy vir studie na Europa en keer nie permanent na Suid-Afrika terug nie weens siekte van sy eggenote. Hy besoek die land wel weer in 1927 en 1939.
Van 1920 tot 1935 was hy predikant van die Gereformeerde kerk Den Haag. Hy het sy intreepreek in die Nieuwe Zuiderkerk, Den Haag, op 26 Januarie 1921 gelewer na aanleiding van Hebr. 4:12 en is bevestig deur sy neef ds. S.O. Los.
Dié kerk is op 4 Januarie 1974 buite gebruik gestel en is daarna in puin gelê deur brandstigting. Dit was geleë in die Transvaalkwartier van die stad wat tussen 1900 en 1935 gebou is en het sy naam gekry omdat die strate se name ontleen is aan die Tweede Vryheidsoorlog, wat ‘n groot indruk op Nederlanders gemaak het en by wie veel simpatie bestaan het vir die Boere in hul stryd teen die Engelse.
Op 12 Mei 1922 verwerf hy ‘n doktorsgraad in teologie cum laude aan die Vrije Universiteit van Amsterdam onder leiding van prof. dr. W. Geesink. Hy was in dié tyd voorsitter van ‘n kommissie van die plaaslike skoolraad en bestuurslid van die Pedagogiese Kongres.
In 1930 besoek hy Palestina. In 1932 was hy afgevaardigde van die Gereformeerde kerke van Nederland na die 75-jarige jubileumfees van die Christian Reformed church in Amerika. Nadat hy sy emeritaat in 1935 aanvaar het, word hy benoem tot Officier in de Orde van Oranje-Nassau. Hy het ná sy aftrede in Den Haag bly woon.
Ná sy vrou se dood woon hy by sy dogter en sterf aan beserings wat hy opgedoen het in ‘n bomaanval op sy dogter se huis tydens die Tweede Wêreldoorlog. ⊗

GK_Brits_die_ingebruikneming_van_die_nuwe_kerkgebou_1957
Die ingebruikneming van die Gereformeerde kerk Brits.

12 Oktober 1957 | Hoeksteen van GK Brits se nuwe kerk gelê

In die vroeë 1950’s het GK Brits se ou kerkgebou te klein geword en het die kerkraad ’n nuwe kerk begin beplan.
Die firma Neethling en Bosman het die plan geteken, Van Heerden was die bou-ingenieur en die bouaannemer was P.R. de Jager.
Dié gebou is in die tipiese tentstyl (die sogenaamde kappiekerk) ontwerp; in dié geval laag agter en hoog voor. Dit het ’n teëldak en die voor- en agtermure is van gekleurde glas.
Die preekstoel het ’n breë basis wat skuins na bo vernou. Ds. P.W. van der Walt het ook die tweede kerk se hoeksteen gelê (nadat hy die eerste s’n in 1942 gelê het), en wel op hierdie dag, 21 jaar ná die gemeente se stigting. ⊗

12 Oktober 1968 | GK Sishen stig af

Yskor het in 1952 met die ontginning ystererts begin en in dieselfde jaar is bouwerk aan die dorpie Sishen begin. Op hierdie dag het die wyk Sishen van GK Olifantshoek afgestig.
Aanvanklik is eredienste in die sysaal van die klubsaal op Sishen gehou waar ds. J.S. du Plooy van Olifantshoek (41 km van Sishen af geleë) elke derde Sondag twee eredienste gehou het. Destyds was hier sowat 102 belydende en 69 dooplidmate.
Bouwerk aan die eerste kerk was ’n spanpoging. Jan en Truia Kotze het die hoeksteen gelê, terwyl Drienie Bester die kerk oopgesluit het. In 1974 is die eerste huise op die nuwe dorp Kathu gebou en algaande het die lidmate begin oorskuif daarheen.
Die pastorie daar is ontwerp deur ds. J.S. du Plooy van die Gereformeerde kerk Postmasburg en in 1975 voltooi.
Onder ds. Kobus Venter se leiding was ’n ieder en ’n elk betrokke by die kerkbou op Kathu. Op 25 Junie 1981 is die nuwe kerk gebou met dankbaarheid in gebruik geneem. ⊗

ABO_Doodsvonnis_word_oor_kmdt_Lotter_en_Hans_Wolfvaardt_uitgespreek_voor_die_GK_Middelburg,_Kaap
Die doodsvonnis word voor die Gereformeerde kerk op Middelburg, Kaap, uitgespreek oor die Kaapse rebelle P.J. Wolvaardt en kmdt. Hans Lötter.

12 Oktober 1901 | Die Kaapse rebel Hans Lötter tereggestel

Kmdt. Johannes Cornelius (Hans) Lötter (gebore Bouwersfontein, distrik Somerset-Oos, 15 Januarie 1875) was ’n Boereverkenner, kommandant en Kaapse rebel tydens die Tweede Vryheidsoorlog.

Hy was onrustig van geaardheid en van jongs af lief vir reis. Nadat hy vanaf 1896 ’n aantal jare in die Oranje-Vrystaat deurgebring het, het hy in 1899 na die Kaapkolonie teruggekeer waar hy op Noupoort ’n klein handelsonderneming begin het.

Met die uitbreek van die Tweede Vryheidsoorlog op 11 Oktober 1899 het Lötter hom oor Middelburg, Kaap, na Colesberg begeef en in November daar as gewone burger by die Boeremagte aangesluit. Hy is gewond tydens ’n skermutseling tussen Bloemfontein en Kroonstad.

Ná sy herstel het hy as rapportryer opgetree en in die hande van die Britte geval, maar op pad na Bloemfontein ontsnap, steeds in besit van sy rapport.

Op 15 Desember 1900 het Lötter onder genl. P.H. Kritzinger oor die Oranjerivier die Kaapkolonie binnegeval. Genls. C.R. de Wet en J.B.M. Hertzog, wat in dieselfde periode die Kaap ingeval het, is spoedig gedwing om terug te trek, maar Kritzinger het langer uitgehou.

Gevegte bedags en terugtrek snags het ’n daaglikse roetine geword. Deur die toeloop van talle Kapenaars het die kommando mettertyd aangegroei. Lötter is onder andere as kommandant aangewys.

Maar eindelik is hulle gedwing om na die Vrystaat terug te val, van waar Lötter met sy kommando in Mei 1901 uitgestuur is in die rigting van Tarkastad.

Ná aansluiting by Kritzinger het hulle op 2 Junie 1901 Jamestown verower. Met die Britte op hul hakke het Lötter na Middelburg getrek.

Lt.kol. H.J. Scobell het op 4 September 1901 verneem dat ’n groep Boere, 129 man sterk, hulle in ’n plaashuis 65 km wes van Cradock skuilgehou het.

Terwyl hulle in ’n skuur teen die reën skuiling gesoek het, het die Britte hulle daardie nag (5 September 1901) verras. Ná ’n hewige geveg waarin Lötter in die kop gewond, 14 man gedood en nog 46 gewond is, het hy hom oorgegee.

Hy is na Graaff-Reinet geneem waar hy drie weke later deur ’n krygshof verhoor is op ’n aanklag van hoogverraad, moord en roof. Die groot twisvraag tydens Lötter se verhoor was of hy ’n Kapenaar was, en of hy vroeër Vrystaatse burgerskap ontvang het.

Hy het die getuienis verwerp dat hy op die Colesbergse kieserslys was aangesien dit nie sy voornaam Cornelius ingesluit het nie. Ook het die leersak wat die bewyse bevat het dat hy ’n Vrystaatse burger was en deur die landdros van Bloemfontein onderteken is, tydens sy oorgawe verlore gegaan.

’n Aangetroude familielid het getuig dat Lötter in 1896 na die Vrystaat verhuis het in die verwagting dat die Jameson-inval ook die Vrystaat sou betrek. Daarna het hy as plaasvoorman vir ’n sekere Meyer gewerk en dikwels die Kolonie besoek om perde te verhandel. In 1899 was hy terug in die Kaapkolonie.

Lötter is daaraan skuldig bevind dat hy as Kaapse burger gerebelleer het en is veroordeel om gehang te word; dog die vonnis is nie aan hom meegedeel nie.

Eers nadat hy na Middelburg geneem is, het hy die vonnis op hierdie dag op die markplein aangehoor. Dit het verskil van die Graaff-Reinetse vonnis, deurdat hy voor ’n vuurpeloton sou sterf.

Verswak deur honger en weens ’n hartkwaal, het hy flou geword. Nadat vriende hom besoek en hy sy korrespondensie afgehandel het, het hy die dood kalm afgewag. ’n Rukkie later is hy buite die dorp tereggestel. ⊗


Ds_PJ_Opperman_van_die_Gereformeerde_kerk_Steynsburg_en_gesin
Ds. P.J. Opperman en sy gesin.

12 Oktober 2016 | P.J. Opperman oorlede

Ds. Paul Jacobus Opperman (gebore Maart 1924) was leraar in ses Gereformeerde kerke, waarvan een in Noord-Rhodesië en een in Kenia.
Nadat hy die grade B.A. en B.D. aan die PUK vir CHO verwerf het, aanvaar hy in 1951 ’n beroep na sy eerste werkkring, die kombinasie Lusaka-Nkana in die teenswoordige Zambië.
In 1955 keer ds. Opperman terug na die Unie toe hy ’n beroep aanneem na GK Vryburg. Ná andermaal ’n vierjarige bediening, aanvaar hy in 1959 weer ’n beroep na die buiteland, dié keer as laaste predikant van GK Eldoret in Kenia.
Al was ds. Opperman op die hoogte van sake wat die Gereformeerde kerke in Midde-Afrika betref en bewus daarvan dat die einde vir hulle in sig was, het hy die beroep aangeneem en is hy op Sondag 13 September 1959 deur ds. Hennie Kruger van Bulawayo/Gwelo-Gatooma in Salisbury bevestig tydens die Klassis Trans-Limpopo, wie se afgevaardigdes die geleentheid bygewoon het.
Vroeg 1962 is ds. Opperman as GK Steynsburg se elfde predikant in die gemeente se 90-jarige bestaan bevestig. Hier sou die vrygesel-predikant van by die 40 jaar in die huwelik tree met Magdalena Elizabeth Bekker. Twee dogters en ’n seun is uit die huwelik gebore, van die seun en oudste dogter op Steynsburg gebore is.
Ná ’n vyfjarige bediening op Steynsburg het ds. Opperman en sy gesin in 1967 na die kombinasie Vaalharts-Christiana vertrek, waar hulle sewe jaar sou vertoef.
In sy laaste gemeente, GK Johannesburg-Wes, sou ds. Opperman staan van 1974 tot hy sy emeritaat in 1988 aanvaar het. Met sy koms daarheen, was dit ’n sterk gemeente met 471 belydende en 202 dooplidmate, maar tydens sy 14-jarige bediening het die getalle gedurigdeur afneem weens die wegtrek van lidmate na ander dele van die Rand.
Tien jaar ná sy aftrede was die getalle 105 en 22 en het die kerk dan ook in daardie jaar ontbind het. So het dit gebeur dat van al die gemeentes of kombinasies waarin hy gestaan het, net Vryburg, Vaalharts en Christiana hom oorleef het, maar Lusaka, Nkana, Eldoret, Skeurvallei en Johannesburg-Wes al vyf voor sy dood ontbind het.
Hy is ’n lang rustyd van 28 jaar gegun tot sy oorlye op 12 Oktober 2016. ⊗

11 Oktober 2017

Studente_en_professore_van_die_Teologiese_Skool_van_die_GKSA,_1915
Studente en professore van die Potchefstroomse Teologiese Skool, 1915. Prof. Casparus de Wet staan sewende van links in die tweede ry. Derde van regs sit prof. Sietse Los en regs van hom prof. J.D. du Toit (Totius).

11 Oktober 1899 | Die Tweede Vryheidsoorlog begin

Vir die tienerjarige Casparus de Wet (1887–1959, later professor aan die Teologiese Skool) se gesin het die Tweede Vryheidsoorlog (1899–1902) groot smart gebring.
As waarnemende kommandant van die Ladybrandse kommando het sy vader op 11 Desember 1899, presies ’n maand nadat die vyandighede begin het, tydens die Slag van Magersfontein gesneuwel.

Sy moeder en drie van sy sibbes is oorlede in ’n konsentrasiekamp, terwyl ’n broer as krygsgevangene op die eiland St. Helena aan maagkoors beswyk het.

Die dertienjarige De Wet het saam met sy ouer broers by die Ladybrandse kommando aangesluit, maar omdat hy nog so jonk was, is hy nie tot die gevegslinies toegelaat nie en moes hy diens doen in die voorrade-afdeling.

In April 1901 is hy en sy drie broer krygsgevangene geneem en na St. Helena gestuur, waar ook hy ernstig siek aan maagkoors geword het, maar kon oorleef danksy ’n sterk gestel en onverbiddelike gees.

Vier maande ná die Vrede het De Wet in September 1902 teruggekeer na die Vrystaat as vyftienjarige weeskind, feitlik ongeletterd en afhanklik van familielede se sorg.
Net drie van die sewe sibbes het die oorlog oorleef. Eers het hy ingewoon by ’n ouer broer, J.J. (Kootjie) de Wet, naby Sannaspos.

Deur die verkoop van hul geboorteplaas kon De Wet bekostig om op eie inisiatief vir onderwys Boland toe te gaan, eers na die Blauwvlei-skool van meester Stucki by Wellington en toe na die geskiedkundige Franschhoek-skool, waar hy in 1908 op 21-jarige leeftyd matrikuleer het.

In 1911 behaal hy sy B.A.-graad aan die Victoria-kollege op Stellenbosch. Hy was van plan om vir predikant in die NG Kerk te studeer, maar het hom in 1912 laat inskryf as student aan die Gereformeerde Kerk se Teologiese skool op Potchefstroom, toe hy ook lidmaat word van die Gereformeerde Kerk.

Dis nie bekend hoekom hy ’n Dopper geword het nie, net dat sy hart na die Gereformeerde Kerk getrek het, hoewel sy moeder moontlik voor haar troue tot dié Kerk behoort het, waarvan haar neef pres. Kruger en sy gesin getroue lidmate was. In 1915 het hy die kandidaatseksamen in die teologie geslaag en is toe beroepbaar gestel in die Gereformeerde Kerk. ⊗


Ds_KS_Van_Wyk_de_Vries
Dr. K.S. van Wyk de Vries.

11 Oktober 1919 | Dr. Klaas Speleveld van Wyk de Vries gebore

Dr. Klaas Speleveld van Wyk de Vries is op hierdie dag in Pretoria gebore en ook daar oorlede, op 10 Oktober 1978, ’n dag voor sy 59ste verjaardag. Die gemeentes wat hy bedien het, was Alberton/Eikenhof (1946–’52), Bloemfontein-Suid (1952–’55) en Pretoria-Oos (1958–’78).
Van Wyk de Vries was die jonger broer van regter Jan van Wyk de Vries en die vierde kind van Wytze van Wyk de Vries, ’n immigrant uit Sneek, Friesland, in diens van die Nederlandsche Zuid-Afrikaansche Spoorweg-Maatschappij (NZASM), en sy vrou, Anna Bastiana Last.
Hy het sy skoolloopbaan aan die Oosteindskool begin en in 1937 aan die Afrikaanse Hoër Seunskool in Pretoria gematrikuleer, waarna hy die volgende jaar met die oog op studie in die geneeskunde as student aan die Universiteit van Pretoria ingeskryf het.
Maar hy het oortuig geraak van sy roeping as predikant en na Potchefstroom vertrek waar hy die B.A. in 1941 en die B.D. in 1944 met lof aan die destydse PUK vir CHO behaal het.
In 1945 het hy ook met lof in die kandidaatseksamen van die Teologiese Skool van die Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika geslaag, in 1947 het hy die M.Div. behaal en twee jaar daarna op ’n onderwerp in dogmatiek gepromoveer, naamlik “Die realiteit van die Koninkryk van God”.
Van Wyk de Vries het hom tydens sy studentejare as leier en vurige Afrikanernasionalis onderskei. Hy het twee jaar as voorsitter van die studenteraad van die PUK vir CHO opgetree, was voorsitter van die plaaslike tak van die Afrikaanse Nasionale Studentebond (ANS) en het ’n medalje vir sy voortreflike bydrae tot die studentelewe van die raad van die Universiteitskollege ontvang.
Dr. Bouke Spoelstra skryf in die Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek Van Wyk de Vries het hom as gedeë prediker wat steeds student gebly het, onderskei en was ’n yweraar vir ’n Christelike nasionale ouerskoolstelsel.
Hoewel hy in 1973 vir die beroep as hoogleraar in etiek en apologetiek aan die Teologiese Skool op Potchefstroom bedank het, het hy as kurator van dié inrigting groot invloed uitgeoefen om die opleiding van voornemende predikante op ‘n hoë peil te hou.
Ook het hy – met die oog op kategetiese onderrig en jeuglektuur – ’n maandelikse publikasie, Die Katkisant, behartig en Die Slingervel, ’n Christelike maandblad vir kinders, die lig laat sien. As deputaat vir publikasies het hy ’n leidende aandeel gehad by die publikasie van Die Kerkblad in koerantvorm.
As stigter van die Gereformeerde Teologiese Vereniging was hy verantwoordelik vir die totstandbrenging van die teologiese tydskrif In die Skriflig, wat hy jare lank geredigeer en vanuit sy huis uitgegee het. Tot sy dood het hy ’n belangrike rol gespeel by die hervertaling en verkorting van die liturgiese formuliere in Afrikaans. ⊗

Prof_Jan_Lion_Cachet,_jonk
Prof. Jan Lion Cachet.

11 Oktober 1899 | Die Tweede Vryheidsoorlog begin

Pres. Paul Kruger het prof. Jan Lion Cachet van Burgersdorp spesiaal uitnooi om op 27 Augustus 1899 in Pretoria ’n bidstond oor die dreigende oorlog met Engeland te lei, ’n aanduiding van die agting wat prof. Cachet geniet het.
Tydens die Tweede Vryheidsoorlog is hy in 1901 weens hoogverraad in hegtenis geneem en in die tronk op Burgersdorp toegesluit omdat hy die rebellie sou steun en ongeoorloofde kontak maak met die Transvalers. Die werklikheid was dat hy hom geroepe geag het om die Woord te verkondig aan afgeleë Boerekommando’s.
Goedgesinde Engelse stel toe ’n petisie op vir sy vrylating en vanweë ’n gebrek aan bewyse teen hom, is hy ná ses weke vrygelaat.
Tydens die oorlog was die Teologiese Skool se voortbestaan voortdurend in die weegskaal. Benewens sy eie inhegtenisneming, is twee kuratore ook weens hoogverraad in hegtenis geneem.
Sy eie seun Calman Efraim (’n oudstudent van hom), drie studente, onder wie Japie Maré, en nog ’n oudstudent het in die Driejarige Oorlog gesneuwel. Ná Calman se dood in 1901 op Poortjie naby Steynsburg, skryf Cachet die hartroerende gedig Leg hem neder naast zijn moeder:
Leg hem neder naast zijn moeder,
Dek hem met Oranje’s vaan,
Nu hij goed en bloed en leven
Voor zijn volk heefte afgegeven.
Nu zijn dagwerk is gedaan.
Omdat Engeland had gezworen
Om te verwen bloedig rood
Afrikaanse groene velden.
Stierf ook hij de vroegen dood.

Ds_GHJ_en_mev_CM_Krüger
Ds. G.H.J. en mev. C.M. Krüger.

11 Oktober 1899 | Die Tweede Vryheidsoorlog begin

Christina Maria Krüger (1882–1947) was ’n Gereformeerde predikantsvrou. Haar man, ds. G.H.J. Krüger, was leraar van Lydenburg-kombinasie 1903–1905, Barkly-Oos 1905–1926 en Parys 1926–1949, toe hy sy emeritaat aanvaar.
Tydens die Tweede Vryheidsoorlog (1899–1902) het Christina Krüger, toe haar vader en ouer broer albei gevange was, as jong meisie saam met haar moeder, jongste broer en sussie op die plaas in die distrik Bethulie bly woon.
Hulle het laat skeer en saai en sy het self koring gesny. Naderhand het hulle veiligheid gesoek deur met kar en perde en met soveel as wat hulle op die kar kon laai, te vlug.
Saam met nog vlugtende vroue het hulle ’n laertjie gevorm. Toe hulle op ’n môre gevange geneem word, het die vyand kort bokant die vroue en kinders se hoof heen met kanonne op vlugtende burgers geskiet.
Dit het groot konsternasie in die laer veroorsaak. Met die moedigheid en teenwoordigheid wat haar lewenslank sou kenmerk, het Christina Krüger op ’n miershoop gaan staan en met haar voorskootjie die wit vlag opgesteek. Dié voorskootjie en enkele ander tronkaandenkings is ná haar dood aan die Oorlogsmuseum in Bloemfontein geskenk.
Die vroue en kinders is toe na die Bethulie-kamp vervoer. Daar het Christina Krüger ellende en smart ervaar wat sy haar lewe lank nie wou oorvertel nie. Net een aand tydens haar en haar man se lang huwelikslewe, het sy hom daarvan begin vertel, maar sy het naderhand vasgesteek en nooit die verhaal hervat nie.
Uit die konsentrasiekamp het sy ’n brief gestuur om die vegtende burgers te velde te bemoedig. Hierdie brief het in die vyandshande beland. Sy is gevolglik in hegtenis geneem, gestraf en saam met vier gewapende soldate na die tronk op Bethulie gestuur. Later is sy na Bloemfontein verskuif waar sy vier weke gevangenisstraf uitgedien het.
Ná die oorlog, waartydens haar broertjie in die Bethulie-kamp oorlede is, is sy, haar moeder en sussie terug plaas toe om daar te sorg tot haar vader en ouer broer uit krygsgevangenskap uit Ceylon terugkeer.
Die Driejarige Oorlog het haar skoolloopbaan beëindig. In November 1905 het sy in die huwelik getree met ds. G.H.J. Krüger, toe nog leraar van die kombinasie Gereformeerde kerk Barkly-Oos. ⊗

11 Oktober 1953 | Pieter Hamersma op De Aar oorlede

Pieter_Hamersma
Pieter Hamersma.

Pieter Hamersma (gebore op Worcester, 11 Mei 1892) was lid van die Kaapse Provinsiale Raad en ’n vooruitstrewende Karooboer, wat bekend was vir die goeie ramme wat hy geteel het en sy praktiese bestryding van gronderosie reeds sedert 1924.

Pieter Hamersma se ouers was ds. en mev. Taetse Hamersma, albei immigrante uit Friesland en die leraarspaar van Philipstown van 1893 en daarna van 15 Julie 1922 tot en met ds. Hamersma se dood op 9 Junie 1932 van Colesberg. Pieter het op Philipstown skoolgegaan en daarna sy studie voortgesit aan die Potchefstroomse Universiteitskollege, waar hy in 1907 (toe hy nagenoeg 15 jaar oud was) die Intermediêre B.A.-eksamen afgelê het. Hy het aan verswakte oë gely en op advies van sy dokter het hy hom in die distrik Hanover op die boerdery gaan toelê.

Die jong boer het ’n lewendige belangstelling in landsake getoon en kort voor lank ’n belangrike rol in die samelewing begin speel. Hy was behulpsaam by die stigting van die eerste tak (Driekop) van die Nasionale Party in die Hanoverse distrik. Ook het hy aktief deelgeneem aan die werksaamhede van die Boerevereniging en is dan ook dikwels na die kongresse daarvan afgevaardig. Hy was lid van die eerste Vleisraad, wat uit drie lede bestaan het, en die enigste boer wat daarin gedien het.

Toe D.H. van Zyl senator word, is Pieter Hamersma is sy plek aangewys as lid van die Kaaplandse Provinsiale Raad as verteenwoordiger van Hopetown. In 1942 hy LPR vir die kiesafdeling Albert-Colesberg geword. Hamersma het ook aktief deelgeneem aan die stigting van die Reddingsdaadbond, die BSB en ander koöperatiewe verenigings. Hy was lid van die afdelingsraad van De Aar en is was ook lid van die skoolraad en die hospitaalraad.

In 1914 was hy as lid van die Unie-Verdedigingsmag opgeroep om deel te neem aan die Suidwes-Afrika-veldtog. Hy het as luitenant geweier om die grens na Duits-Suidwes-Afrika oor te steek en beland so in die moeilikheid. Twee maal moes hy voor die krygsraad verskyn op ’n aanklag van sedisie, is vir drie weke in arres geplaas in die kamp op Upington en daarna huis toe gestuur.

Hy was getroud met Ester Cornelia du Plessis van Colesberg. ⊗


Gereformeerde_kerk_Bronkhorstspruit_GGSA
Die Gereformeerde kerk Bronkhorstspruit.

11 Oktober 1930 | GK Erasmus (Bronkhorstspruit) se tweede kerk in gebruik geneem

GK Bronkhorstspruit het op 23 Desember 1904 van GK Pretoria afgestig onder die naam Erasmus, wat in 1956 verander is na Bronkhorstspruit.
Aanvanklik het die gemeente gestrek oor ‘n afstand van 14 by sewe uur te perd, maar die dorpie Erasmus, soos dit toe bekendgestaan het, het taamlik sentraal gelê. Dis uitgemeet langs die regteroewer van die Bronkhorstspruit, digby ‘n stasie wat ook dié naam gedra het.
Aan die begin is kerkdienste op die plaas Nooitgedacht in ’n seilkerk gehou. Dié kerkie se struktuur het bestaan uit ’n raamwerk van pale en populierlatte. In 1904 is dit na die dorp verskuif op erwe wat C.J.G. Erasmus geskenk het. Weens talle barste en krake moes die kerk vervang word en so is dit stelselmatig van 1931 tot 1936 gesloop.
Die nuwe en huidige kerkgebou is wes van die ou kerk gebou. Prof. J.A. du Plessis het die hoeksteen op 9 November 1929 gelê. Dit is ontwerp deur die vermaarde argitek Gerard Moerdyk, wat soortgelyke kerke vir onder meer die NG gemeentes Queenstown, Louis Trichardt en Salisbury ontwerp het en ‘n identiese kerk vir GK Waterberg.
Twee jaar ná die ingebruikneming is elektriese ligte aangebring met geld wat die vrouelidmate ingesamel het en reeds teen 1937 was die skuld op die gebou afbetaal. Selfs nog in 1940 het mans en vroue afsonderlik in die kerk gesit en was die manslidmate in ’n deftige swart manel geklee. ⊗

Gereformeerde_kerk_Ficksburg,_Amanda_van_Blerk
Die Gereformeerde kerk Ficksburg. (FOTO: Amanda van Blerk)

11 Oktober 1955 | GK Ficksburg se huidige kerkgebou in gebruik geneem

GK Ficksburg het op 10 Mei 1919 van GK Ladybrand afgestig en terselfdertyd hul kerkgebou in gebruik geneem. ’n Pomporrel is uit Kanada ingevoer, een van net vier wat in die land aangekom het. Dis per trein van die hawe (die bron vermeld nie watter een nie, maar moontlik Durban) na Ficksburg vervoer.

In 1953, toe ds. J.H. Venter die leraar was, is beplan vir ’n groter en doelmatiger kerkgebou. Hy het die hoeksteen van die gebou op 4 Desember 1953 gelê en op hierdie dag het die gemeente dit in gebruik geneem. ⊗

10 Oktober 2017

Gereformeerde_kerk_Pretoria_(Paul_Kruger),_oostelike_aansig,_Gustav_Opperman
Die Gereformeerde kerk Pretoria. (FOTO: Gustav Opperman)

10 Oktober 1896 | Pres. Paul Kruger lê GK Pretoria se hoeksteen op sy verjaardag

Vanweë die sterk groei van die dorp Pretoria in die 1890’s het die kerkraad van die plaaslike Gereformeerde gemeente in 1892 ’n boufonds vir ’n nuwe kerk opgerig, maar weens verskeie terugslae, kon “een van die gemeente se mees belangstellende lidmate”, pres. S.J.P. Kruger, die hoeksteen eers op hierdie dag, sy 71ste verjaardag, lê.

Hierdie monumentale bouwerk sou ten noorde van die bestaande kerk opgerig word. Die argitek Klaas van Rijsse was ’n ouderling van die gemeente en het ’n voorliefde vir kerkbou gehad. Die firma Daanen en Dorlas het as bouaannemers opgetree.

Eindelik het die boukoste £13 000 beloop, waarvan die president £2 250 bygedra het. Die kerkgebou is op Kersdag 1897 in gebruik geneem nadat pres. Kruger die deure oopgesluit het. Dit bied sitplek aan amper 900 kerkgangers.
Die gebou is in die styl van die Nederlandse Neo-Renaissance gebou.

Dit het aan die hoofstad van die ZAR ‘n juweel van groot argitektoniese waarde besorg wat in ander kerkgeboue nagevolg is. Van Rijsse het swaar gesteun op dié Nederlandse herlewingstyl waarin die gebruik van rooi baksteen met mooi messelwerk kenmerkend was. Die gebou dra daardeur ’n besondere fyn harmonie.

Die grondplan is ’n Griekse kruisvorm met ’n hoë binneruimte sonder enige steunbere. Staaltrekstange teen die kunstig bewerkte plafon vervul hierdie rol.

Die interieur en eksterieur staan opvallend genoeg in hierdie gebou nie teenoor mekaar nie. Die argitek het doelbewus ’n balans probeer handhaaf deur ewe veel aandag aan albei te gee. Die ryklik versierde eikehoutpreekstoel uit Rotterdam, ontwerp deur die beeldhouer C.H. Eckhart, is monumentaal in eie reg.

Die banke is tradisioneel loodreg in die syarms geplaas en het so behoue gebly. Aanvanklik het die broeders in die banke plaas geneem en die susters op die stoele in die middel.

Die glas-in-lood het opvallende rooi glas en dit skep ’n gevoel van warmte en deftigheid. Die kerk het uit die staanspoor elektriese beligting gehad en die koperkroonlugters is in 1897 deur die firma Delfos Bros. aangebring.

Weens verwering van die buitenste baksteenlaag is dit ook in 1931 met harder bakstene vervang. Dit is sensitief gedoen, sonder om die karakter van die gebou te skaad. In 1951 is weer groot herstelwerk onderneem. Gelukkig het die kerk deurentyd sy historiese karakterkenmerke behou.

Die kerkgebou met omliggende erf is in 1983 tot nasionale gedenkwaardigheid verklaar. Die twee stoele waarop pres. en mev. Kruger tydens kerkdienste gesit het, staan voor die kansel en is in 1981 afsonderlik tot gedenkwaardighede verklaar.⊗


Gereformeerde_kerk_Sannieshof,_Gustav_Opperman,_28_Mei_2005
Die Gereformeerde kerk Sannieshof. (FOTO: Gustav Opperman)

10 Oktober 1925 | GK Sannieshof gestig

Die wyk Hartsrivier is in 1882 in GK Lichtenburg gestig en het bestaan uit Uitschot, Klipplan, Tweebosch en De Klipdrif.
Nagmaal is destyds op De Klipdrif in die skool gehou.

Bokseile is van die stoep af gespan en die houtafskortings tussen die klaskamers is verwyder. Die predikant het dan staan en preek in die groot klaskamer. Die skoolbanke is met sulke geleenthede tydelike verwyder en elke lidmaat moes sy of haar eie stoel bring.

In 1919 het GK Lichtenburg 48 morg van De Klipdrif gekoop en op hierdie dag, presies ’n eeu ná pres. Paul Kruger se geboorte, het Sannieshof van Lichtenburg afgestig met ’n bruidskat van die grond en £37.6.3 wat ’n lidmaat, Gert Coetzee, in ’n bliktrommeltjie bewaar het.

Dadelik het die jong gemeente planne vir kerkbou begin maak. Kwotasies is ontvang van C. Sickman vir ’n gebou van 80 x 30 voet en ’n konsistorie van 10 x 10 voet. Die beraamde koste vir ’n sinkgebou was £250, vir ’n houtgebou £546 en vir een van stene £606. Die kerkraad het besluit op die sinkgebou met steenstutte as pilare en ’n steenmuur binne teen die sinkkante.

Hierdie eerste kerkie is op 9 April 1926 amptelik in gebruik geneem. Dit het ’n grondvloer gehad wat met Rubbertex bedek is. Ook hier was geen banke nie sodat elke lidmaat steeds sy of haar eie sitplek moes bring vir eredienste. In hierdie tyd het die gewoonte ontstaan dat elke ouderling of diaken se eggenote reg agter hom sit.

In 1937 het die gemeente besluit om ’n nuwe kerkgebou op te rig. Die Gereformeerde argitek Pieter Dykstra is in Januarie 1944 aangestel om die plan te teken. Weens die Tweede Wêreldoorlog kon ’n boupermit eers in 1945 verkry word. Die bouaannemer as J.H. Stronkhorst.

Prof. J.D. du Toit (Totius) het die hoeksteen op 6 April 1946 gelê en twee maande later is die ou gebou van sink gesloop. Ds. J.V. Coetzee beskryf dié kerk in die Almanak van die GKSA vir die jaar 1948 as “een van die sierlikste kerkgeboue in Wes-Transvaal”. ⊗


Gezina_Kruger_luister_na_die_oorlogsnuus_voorgelees_deur_haar_kleindogter_Nettie_Eloff_(later_Bredell) (1)
 Nettie Eloff lees die oorlogsnuus voor aan haar ouma Gezina Kruger op die stoep van Krugerhuis, Pretoria.

10 Oktober 1877 | Nettie Eloff op Rustenburg gebore

Stephanetta Johanna Paulina (Nettie) Bredell (gebore Eloff) was ’n kleindogter van pres. Paul Kruger, wie se name sy in vroulike vorm gekry het, en die eerste eggenote van die president se lyfwag Manie Bredell.

Nettie Eloff was een van die nege kinders van Frederik Christoffel Eloff (1850–1924) en Elsje Francina Kruger (1853–1924). Haar grootouers aan moederskant was pres. Kruger en sy tweede vrou, Gezina Susanna Wilhelmina du Plessis (5 Mei 1831 – 20 Julie 1901).

Een van Elsie se broers was die beeldhouer Fanie Eloff. Nog ’n broer, Sarel, was ‘n onverskrokke Boere-kommandant. ’n Suster, Elsie, was getroud met dr. Herman van Broekhuizen, SA rugbyspeler, predikant en diplomaat.

Haar oom Jan Eloff was die tweede mynkommissaris van die Witwatersrand na wie Eloffstraat genoem. Twee kinders is uit Nettie en Manie Bredell se huwelik gebore, Elsie (Ella) Francina Eloff Bredell en Johannes Sarel Bredell.

Volgens oorlewering het pres. Kruger twee gunstelingkleindogters gehad: die susters Nettie en Elsie. Nettie is op haar oupa se verjaardag gebore en sy en haar suster het diep in hul oupa se hart ingekruip. Die Eloff-kinders het op ’n plaas, wat toe net buite Pretoria geleë was, grootgeword. Ryk Freek het op die noordoostelike deel van die plaas Daspoort, wat hy in 1896 gekoop het, gewoon en dit na Eloffsdal herdoop.

Aan die begin van die Driejarige Oorlog is baie huise in klerefabrieke omskep. Nettie en Elsie het die klereprojek in Pretoria bestuur. Hier het honderde vroue in die hooggeregshofgebou hemde, broeke en jasse gemaak en na die kommando’s gestuur. Hulle het aanhou werk tot die Britte Pretoria ingeneem het.

Toe pres. Kruger sy siek vrou in Pretoria moes agterlaat en na Europa vlug, het die Eloffs agtergebly en is die president vergesel van onder andere dr. Herman van Broekhuizen en die president se lyfwag, Manie Bredell. Uit dié geledere het Elsie sowel as Nettie se toekomstige huweliksmaat gekom.

Die egpaar Eloff en van hul agt kinders het eers ná Gezina Kruger se dood in Julie 1901 ingewikkelde reëlings getref om met ompaaie uit Transvaal te ontsnap en die ou president in Europa by te staan. So het die Eloffs dit reggekry om sy 76ste verjaardag in 1901 saam met hom in Nederland te vier.

Terug in Suid-Afrika ná die president se dood, is Elsie op 15 Januarie 1904 in die Groote Kerk in Kaapstad met Herman van Broekhuizen getroud nadat die Transvaalse koloniale owerheid toe reeds twee maal geweier het dat hulle in die bruid se geboortestad, Pretoria, trou, en Nettie op 12 Oktober 1905 in die Gereformeerde kerk Pretoria met Manie Bredell, wat ná pres. Kruger se dood in Switserland, in 1905 in Pretoria as prokureur begin praktiseer het.

Nettie en haar man het in ’n huis, wat hulle “Ouderliefde” genoem het omdat Ryk Freek dit aan hulle geskenk het, tussen Voortrekkersweg en Paul Krugerstraat, Eloffsdal, gewoon.

Nettie is op 3 Mei 1920 weens malaria oorlede en is in die Rebeccastraat-begraafplaas begrawe. Manie het ’n tweede keer getrou, met die weduwee Hilda Henrietta Oelrich, gebore Barry. Dié huwelik was kinderloos. ⊗

9 Oktober 2017

Ds_en_mev_JGH_van_der_Walt
Ds. J.G.H. van der Walt en sy eerste vrou, Finnie, wat in 1937 oorlede is. Hy is daarna weer getroud.

9 Oktober 1904 | Die begin van ds. J.G.H. van der Walt se 50-jarige verblyf op Middelburg, Kaap

GK Middelburg, Kaap, is diep aangegryp deur die dood weens maagkanker van ds. Stephanus Postma op 8 Februarie 1904. In Mei besluit die kerkraad om weer te roep en so is ’n beroep op 27 Mei 1904 op ds. Dirk Postma jr. van Rustenburg uitgebring.
Nadat hy vir die beroep bedank het, is ds. J.G.H. van der Walt *173-1956) met ‘n groot meerderheid van stemme op 16 Julie 1904 beroep; op 26 Augustus kon die kerkraad met dank kennis neem daarvan dat die beroep aanvaar word.
Ds. Van der Walt is op hierdie dag op Middelburg bevestig, die begin van ’n besonder lang bedieningstyd, wat strek tot aan sy emeritaatsaanvaarding in April 1939. Hy het dus sowat 35 lank voltyds in die gemeente gewerk en eindelik sowat 50 jaar op die dorp gewoon omdat hy ná sy afgetrede hier aangebly en net ’n ruk lank buite Bloemfontein gaan woon, maar weer teruggekeer het.
Ds. Van der Walt moes leiding gee in die moeilike jare ná die Tweede Vryheidsoorlog; hy moes uit die Bybel koers aandui in die moeilike tye van die griepepidemie (1918) en depressie (1929-1932); hy moes aan die roer staan tydens die Eerste Wêreldoorlog (1914-1918) en die Rebellie van 1914. ⊗

DSC_7080
Die Gereformeerde kerk Springs in Vierdestraat, Geduld.

9 Oktober 1937 | GK Springs se kerkgebou in gebruik geneem

GK Springs het op 10 Mei 1935 van Brakpan afgestig as die vierde Gereformeerde kerk aan die Oos-Rand. Vroeër in 1935 het ook GK Benoni hier tot stand gekom, en net die volgende jaar GK Boksburg.

Springs se lidmate het aanvanklik eredienste in die NG kerksaal, die Vrymesselaarslosie, die ou Baptistekerk, die Dagbreek-skoolsaal en die stadsaal se eetsaal gehou.

Op 26 Februarie 1936 besluit die kerkraad om ’n eie gebou op te rig op ’n erf in Geduld, wat die stadsraad aan die gemeente geskenk het. Deur die kerkraad se bemiddeling is die voorstad herdoop tot Paul Krugeroord.

Die kerkraad het ’n tender vir die oprigting van die aanvaar, sonder ’n galery. Die boukommissie het aanbeveel dat ’n galery later ingebou kon word.

In Mei 1937 het dr. J.A. Schutte die hoeksteen gelê. Daaragter is ’n houer geplaas met daarbinne ’n Afrikaanse Bybel, die agenda van die jongste Sinode van die GKSA, ’n Almanak, ’n Kerkblad en ’n naamlys van die kerkraad en boukommissie.

Die ingebruikneming het op hierdie dag plaasgevind. Die gebou se nok is met ’n dik laag lood bedek en die preekstoel is van siersteen gebou met ’n fluweelkleed. ⊗


SJ_du_Toit_aan_die_Kweekskool
S.J. du Toit as Stellenbosse student, omstreeks 1870.

9 Oktober 1847 | Ds. S.J. du Toit op die plaas Kleinbosch, Daljosafat, gebore

Stephanus Jacobus du Toit was ‘n NG predikant, stigterslid en leier van die Genootskap van Regte Afrikaners, Bybelvertaler, oprigter van die Afrikanerbond, stigter van die Gedenkschool der Hugenoten, superintendent van onderwys in Transvaal en redakteur van verskeie koerante en tydskrifte, waaronder Ons Klyntji. Hy het dramas, romans en talle teologiese werke geskryf. Die teoloog Totius en die predikant ds. C.W.M. was sy seuns.

In die 1860’s is protesstemme teen die liberalisme in die NG Kerk maar ook teen die Herlewing met sy opwekkingsgeleenthede die duidelikste gehoor vanuit die Paarl, waar ds. S.J. du Toit destyds die hoofwoordvoerder was teen die “nuwighede”.

Du Toit was die geestelike leidsman van die mense wat later die Gereformeerde Kerke onder die Kruis gestig het. Die ouerhuis waarin hy opgegroei het, was eg ortodoks-gereformeerd. Sy buitengewone gawes en veral sy sterk geheue het vroeg reeds die aandag getrek sodat hy sonder moeite preke wat hy gehoor het, kon sit en neerskryf.

Toe hy 19 jaar oud was, kon hy na Stellenbosch gaan vir sy admissie-eksamen om toelating tot die Kweekskool van die NG Kerk. Gelukkig was hy aanvanklik nie, want hy het self verklaar: “Die godsdienstige oortuiging in die Paarl by my aangekweek, het my ’n bietjie soos ’n uil onder die voëls laat voel in Stellenbosch. Byna al die studente het vyandig teenoor my gestaan.”

Tog het daar gaandeweg verbetering ingetree, want hy verklaar verder: “Voor die vier jaar om was, het die meeste met my saamgestaan en is ek gekies as president van die studentekorps.” Gedurende sy studiejare was dit veral prof. Nicolaas Hofmeyr van wie hy veel geleer het van die Gereformeerde leer en die profesieë.

Prop. Du Toit is beroep na die NG gemeente Noorder-Paarl en het dit aangeneem. Tydens sy bediening daar op het hy in 1878 ‘n twaalftal lesings gehou oor die onvervulde profesieë, en dit het ook buite sy gemeente belangstelling gewek. Hy het verder ‘n groot werkkrag geopenbaar, want saam met al sy ampspligte het hy nog aandag geskenk aan die onderwys, Bybelvertaling, taalstryd, Die Patriot en die Afrikanerbond.

In 1880 het hy as gevolg van ‘n ernstige keelkwaal ‘n reis oorsee onderneem en toe kennisgemaak met Palestina as die land waar die profesieë in vervulling moes gaan, en verder ook met Nederland, waar hy kennis gemaak het met dr. A. Kuyper sr. en sy Vrije Universiteit, asook met die besonderse stryd wat daar op kerklike gebied gestry is deur Kuyper en ander teenoor die “afwykende” teologiese rigtings daar.

Ná sy terugkoms het hy sy bediening in Noorder-Paarl voortgesit, tot hy in Oktober 1881 superintendent van onderwys in Transvaal geword het. Dwarsdeur sy strydlewe was dit veral drie dinge wat ds. Du Toit benadruk het: taal, nasionaliteit en godsdiens, en hulle is deur hom genoem ’n snoer van drie kosbare pêrels wat van voor of van agter benader kan word maar altyd ewe lieflik is.

Op grond van hierdie eenheidsgedagte is die Taalkongresse wat in 1896 en 1897 in Paarl gehou is, omgeskep in “samekomste van gelowiges” wat weer kerklike aangeleenthede bespreek het. En uit hierdie besprekings het dit geblyk dat die sake wat ds. Du Toit in sy verskillende tydskrifte behandel het, geredelik weerklank gevind het by dié wat saam met hom bekommerd was oor die rigting waarin die NG Kerk beweeg het.

Hierdie besware het grootliks ontspruit weens die afkeer van die vreemde invloede op maatskaplik-kulturele gebied of, soos een van die afgevaardigdes, ene N.J.J. Badenhorst van Strydenburg, dit in 1897 gestel het: “Ons het afgewyk van die ou paaie, en ons word onkerklik en ongodsdienstig, en die oorsaak hiervoor is die vreemde sedes wat ons navolg en die vreemde tale wat ons napraat.”

Dit was dan ook grootliks op hierdie “samekomste van gelowiges” waar die planne van die beswaardes bespreek is en in ‘n groot mate ook vorm aangeneem het.

So was die ontstaan van die Gereformeerde Kerke onder die Kruis grootliks die gevolg van ds. du Toit se optrede. Dié kerke het in 1914 deel van die Gereformeerde kerkverband geword. Van die oorspronklike agt bestaan nog net Clanwilliam, Carolina, Lindley en Frankfort. ⊕


Ds_J_de_Ridder,_dienstydperk_1880-1896
Ds. Johannes de Ridder toe hy predikant was van die Gereformeerde kerk Rustenburg.

9 Oktober 1833 | Ds. Johannes de Ridder in Rotterdam gebore

 
Ds. Johannes de Ridder was ’n Suid-Afrikaanse onderwyser van Nederlandse herkoms, predikant in die Gereformeerde Kerk en die stamvader van die klein familie De Ridder, van wie die argitek Johan de Ridder, ’n kleinseun van ds. Johannes de Ridder, moontlik die bekendste lid was.
 
De Ridder se werk as onderwyser aan die Teologiese Skool Burgersdorp het die begeerte by hom laat ontstaan om predikant te word. Hy was 43 jaar oud toe hy by die Algemene Vergadering aansoek doen om kragtens Art. 8 van die Kerkorde predikant te word. Omdat dit afgewys is, was al raad om verder te studeer.
 
Drie maande nadat sy dienstyd as assistent geëindig het, skryf hy hom as teologiese student aan die skool in. Hy het sertifikate voorgelê – een as hoofonderwyser, nog een as godsdiensonderwyser in die NG Kerk. Vir die kuratore van die Skool was dit genoegsaam om De Ridder van die admissie-eksamen vry te stel, buiten Engels, wat ontbreek het.
 
Hy het kort daarna ’n Engelsvraestel geskryf, waarna hy toegelaat is. ’n Jaar later het hy gevra dat die voorgeskrewe stukke in die “doode talen” aan hom gegee word omdat hy reeds in 1879 die proponentseksamen wou aflê. Toe die tyd aanbreek, het hy egter self besef hy sou nog ’n jaar nodig hê.
 
Hierdie episode was ’n wending in die GKSA se teologiese onderrig, volgens Petrus Kruger: “Vroeër het die dosent sy student vir eksaminering gebring wanneer hy gemeen het dat daar genoeg vordering was. Hierdie student het vanweë ywerige roepingsbesef gemeen hy (kon) self sy vorderingstempo bepaal.
 
“Die gevolg van hierdie tikkie voortvarendheid was dat hy ekstra boeke in Latyn moes bywerk. Teen 1880 het hierdie kort, skraal man, met ’n kaal voorhoof, die teologiese (studie) onder die knie gekry. Hy is beskou as talentvol, ‘niet ontbloot van gaven’, met ’n ferm stem.”
 
Ds. De Ridder was ‘n “ywerige, getroue en geliefde herder”. Sy preke was ernstig, weldeurdag en opbouend: hy was leersaam in katkisasie, van “zachtmoedige wandel”. Nadat krankheid hom oorval het, kon hy in die laaste jaar van sy lewe net met pyn sy diens verrig.
 
Begin Oktober 1896 het die kerkraad van Rustenburg hom twee maande verlof gegee, waarna hy na Standerton vertrek het. Volgens sommige bronne het hy sy demissie op Rustenburg aanvaar om ‘n beroep na GK Standerton aan te neem, waar hy in die amp oorlede is.
 
Daar by sy skoonseun, Jan Eloff, wat getroud was met ds. De Ridder se dogter Catharina Cornelia (1870–1927), is hy op 31 Oktober 1896 oorlede. ⊗